z11915288Q,Na-schemacie-oznaczone-podzwgorze-z-przysadka-mozg

NIEDOCZYNNOŚĆ PRZYSADKI MÓZGOWEJ

Co to jest i jakie są przyczyny?

Niedoczynność przysadki to schorzenie związane z brakiem lub niedostatecznym wydzielaniem jednego lub kilku hormonów przysadki – gruczołu wydzielania wewnętrznego położonego w środkowym dole czaszkowym. Jej wyspecjalizowane komórki wytwarzają hormony pobudzające obwodowe gruczoły dokrewne, takie jak tarczyca, nadnercza, gonady (jajniki, jądra) do syntezy (wytwarzania) i wydzielania hormonów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Niedobór hormonów obwodowych spowodowany przez upośledzenie czynności przedniego płata przysadki określa się mianem wtórnej niedoczynności gruczołów obwodowych. Do niedoczynności przysadki mogą prowadzić:

  • nowotwory okolicy podwzgórzowo-przysadkowej (guzy złośliwe lub duże guzy łagodne, np. gruczolaki przysadki)
  • zmiany zapalne mózgu
  • urazy głowy
  • uszkodzenia jatrogenne (tzn. związane z operacją neurochirurgiczną lub radioterapią)
  • udar przysadki (krwawienie wewnątrz przysadki)
  • zaburzenia rozwojowe i wrodzone.

Jak się objawia?
Objawy niedoczynności przysadki są bardzo różnorodne i zależą od wielu czynników, w tym: od wieku i płci osoby, u której wystąpiła niedoczynność, przyczyny i czasu trwania choroby oraz od niedoboru określonych hormonów.

Najczęściej występujące dolegliwości i objawy to:

  • zaburzenia miesiączkowania
  • niepłodność, impotencja
  • zanik owłosienia łonowego i dołów pachowych
  • brak laktacji u kobiet po porodzie
  • osłabienie, senność
  • niskie ciśnienie tętnicze oraz hipotonia ortostatyczna (spadek ciśnienia tętniczego i możliwe zasłabnięcia przy szybkim wstawaniu z pozycji leżącej)
  • obniżone stężenie glukozy we krwi (hipoglikemia)
  • blada, sucha skóra
  • łatwe marznięcie
  • chudnięcie
  • opóźnienie wzrastania u dzieci.

Podejrzenie niedoczynności przysadki wymaga pilnej diagnostyki endokrynologicznej. W pierwszej kolejności konieczna jest ocena czynności kory nadnerczy, gdyż wtórna niedoczynność tego gruczołu może być stanem zagrożenia życia.

Jakie są sposoby leczenia?

Leczenie niedoczynności przysadki obejmuje:

  • leczenie substytucyjne- wyrównujące istniejące niedobory hormonalne. Stosuje się odpowiednie hormony obwodowe. Leczenie substytucyjne jest najczęściej przewlekłe, w sytuacji nieodwracalnego (trwałego) uszkodzenia przysadki prowadzone jest do końca życia.
  • leczenie przyczynowe – leczenie choroby, która spowodowała upośledzenie funkcji przysadki (np. operacyjne usunięcie gruczolaka przysadki).

NADCZYNNOŚĆ PRZYSADKI MÓZGOWEJ

Czym jest nadczynność przysadki i jakie są jej przyczyny?

Nadczynność przysadki mózgowej oznacza nadmiar hormonów przysadki. Jej najczęstszą przyczyną są guzy przysadki mózgowej (zwykle gruczolaki), które wydzielają lub uwalniają hormony przysadki w zbyt dużych ilościach, prowadząc do rozwoju wielu chorób, takich jak, m.in. akromegalia, gigantyzm czy choroba Cushinga.

Jakie są przyczyny nadczynności przysadki?

Przyczyną nadczynności przysadki mózgowej jest guz hormonalnie czynny, najczęściej gruczolak, który wydziela lub uwalnia w nadmiarze hormony:

  • prolactinoma – najczęściej rozpoznaje się guzy uwalniające prolaktynę czyli hormon pobudzający gruczoły sutkowe do wydzielania mleka.
  • somatotropinoma – innym często diagnozowanym guzem przysadki mózgowej jest somatotropinoma, czyli guz wydzielający hormon wzrostu.
  • guz kortykotropinowy – z kolei guz wytwarzający kortykotropinę (ATCH) czyli hormon, który stymuluje nadnercza do produkcji kortyzolu.
  • guz tyreotropinowy – guz uwalniający TSH (hormon tyrrotropowy) czyli hormon pobudzający tarczycę do wydzielania hormonów – trójjodotryniny i tyroksyny.
  • guzy gonadotropinowe – uwalniają lutropinę (LH) i folitropinę (FSH),  które stymulują owulację u kobiet oraz syntezę hormonów płciowych u obu płci

Jakie są objawy nadczynności przysadki mózgowej?

  • guzy uwalniające prolaktynę – zaburzenia miesiączkowania i mlekotok u kobiet oraz utrata libido i zaburzenia potencji u mężczyzn,
  • guz wydzielający hormon wzrostu – prowadzi do rozwoju akromegalii lub gigantyzmu. w tym pierwszym przypadku pojawiają się m.in. powiększenie rąk, twarzoczaszki, pogrubienia rysów twarzy, bóle głowy, kości i stawów. Z kolei gigantyzm daje objawy, takie jak, m.in. opóźnione pokwitanie, zgrubienie rysów, wystająca szczęka, duże dłonie i stopy z grubymi palcami, nieregularne miesiączki, wydzielanie mleka z piersi,
  • guz kortykotropinowy – prowadzi do rozwoju choroby Cushinga w której charakterystyczne objawy to otyłość z gromadzeniem się tłuszczu na tułowiu i karku, różowe rozstępy na skórze, nalana twarz z obrzękniętymi powiekami, jaskrawoczerwone rumieńce na policzkach,
  • guz tyreotropinowy – jest przyczyną wtórnej nadczynności tarczycy w której objawy to m.in. spadek wagi, nadwrażliwość na ciepło i nadmierna potliwość, drażliwość, nerwowość, kołatanie serca – bardzo szybkie bicie, duszność, drżenie rąk;
  • guzy gonadotropinowe – zwykle są nieczynny hormonalnie.

Nadczynność przysadki mózgowej – leczenie.

W przypadku guzów uwalniających prolaktynę choremu podaje się leki, których celem jest zahamowanie wzrostu guza. Jeśli nie pomagają, konieczna jest operacja. W pozostałych przypadkach konieczne jest operacyjne usunięcie przysadki mózgowej.