Godziny otwarcia
pon - pt 8:00 - 20:00
sob 8:00 - 15:00

ul. Nowotarska 294,
34-431 Waksmund

Porady ekspertów

Biegunka to częsta przypadłość, ale dlaczego niektórzy chorują podczas podróży, a inni cierpią na nią po antybiotyku? Wyjaśniamy, skąd się bierze i jak sobie z nią radzić.

Biegunką nazywamy oddawanie luźnego i płynnego lub półpłynnego stolca więcej niż 3 razy na dobę. Wyjątkiem od tej definicji są dzieci karmione piersią – w ich przypadku oddawanie kilku, a nawet kilkunastu luźnych stolców na dobę jest fizjologiczne. Biegunkę u maluchów stwierdza się, gdy dochodzi do nagłego zwiększenia częstości oddawania lub zmiany konsystencji stolców.

W większości przypadków biegunka jest łagodnym i krótkotrwałym stanem, który nie wymaga żadnego leczenia, a postępowanie obejmuje jedynie łagodzenie objawów i nawadnianie organizmu. Czasami jednak, szczególnie u małych dzieci, może być groźna dla zdrowia. Zagrożenie to bierze się z odwodnienia, czyli zbytniej utraty wody i zaburzenia gospodarki elektrolitowej.

W skali całego świata biegunka dotyka głównie społeczeństw ubogich, o niskim standardzie życia, a także takich miejsc, gdzie toczą się wojny lub dochodzi do klęsk żywiołowych, np. powodzi. W takich krajach biegunka jest trzecią przyczyną wszystkich zgonów. Same zakażenia powodującymi biegunkę rotawirusami powodują na świecie 120-140 milionów zachorowań rocznie, z czego ok. 600 tys. chorych, przede wszystkim małych dzieci, umiera.

Ze względu na czas trwania biegunkę dzielimy na ostrą, trwającą do 2 tygodni, i biegunkę przewlekłą, gdy objawy przekraczają ten okres.

Ze względu na przyczynę wyróżnić można trzy główne typy biegunek:

  • biegunka infekcyjna,
  • biegunka poantybiotykowa,
  • biegunka podróżnych.

Poza tym biegunka może być też objawem choroby, np. zapalenia uchyłków jelita, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choroby Leśniowskiego-Crohna1, celiakii, czy raka jelita grubego.

Czym jest biegunka podróżnych?

Biegunka podróżnych dotyka turystów w krajach rozwijających się – na dokuczliwe dolegliwości skarży się od 20% do 50% tam podróżujących. Jest tak częsta, że mieszkańcy terenów, gdzie występuje, nadają jej własne nazwy: „klątwa faraona”, „zemsta Montezumy”, „Delhi-belly” czy „galop gringo”. Największe ryzyko zachorowania dotyczy podróży do Indii oraz krajów Afryki, Azji Południowo-Wschodniej i Ameryki Południowej.

Przyczyny biegunki

Wyróżnia się dwa podstawowe mechanizmy powstawania biegunek:

Niedostateczne wchłanianie z jelita cienkiego lub jelita grubego wskutek przyspieszonego pasażu lub obecności w jelicie substancji, które zatrzymują wodę – powoduje to nagromadzenie wody w świetle jelita i prowadzi do biegunki.
Wydzielanie do jelit dużych ilości soli, wody i innych substancji w wyniku procesu chorobowego np. pod wpływem toksyn bakterii.

Biegunka infekcyjna spowodowana jest najczęściej zakażeniem wirusowym (np. rotawirusami) lub bakteryjnym (np. Salmonella), toksynami bakteryjnymi (np. toksyną gronkowcową), rzadziej pasożytami czy grzybami. Źródłem zakażenia jest skażona przez drobnoustroje żywność (niepasteryzowane mleko, surowe lub niedogotowane jajka i mięso) i woda.

Do biegunki poantybiotykowej dochodzi z powodu zniszczenia przez antybiotyk flory fizjologicznej przewodu pokarmowego. Brak tej flory bateryjnej skutkuje trudnościami w trawieniu i metabolizmie niektórych związków pokarmowych oraz podrażnieniem ścian jelita, co może prowadzić do biegunek.

Najpoważniejszym powikłaniem stosowania antybiotyków jest rozwój szczepów bakterii opornych na antybiotyki, w jelitach są to przede wszystkim bakterie Clostridium difficile. Wydzielają one toksyny, które drażnią ściany jelita i powodują rzekomobłoniaste zapalenie. To ostra choroba jelit objawiająca się biegunką, bólem brzucha oraz gorączką. Może prowadzić do odwodnienia, uszkodzenia jelita, a nawet do śmierci. Z racji tego, że wywołujące ją bakterie Clostridium difficile są oporne na wiele antybiotyków, pełne wyleczenie rzekomobłoniastego zapalenie jelit nie jest oczywiste.

Z kolei biegunka podróżnych spowodowana jest wirusami (najczęściej rotawirusy i norowirusy), bakteriami (głównie Escherichia coli, Campylobacter) lub pasożytami (zazwyczaj Giardia lamblia), charakterystycznymi dla danego obszaru. Zakazić się tymi drobnoustrojami można przez skażoną wodę, pokarm lub brudne ręce.

Objawy biegunki

O biegunce mówimy wtedy, gdy częściej niż 3 razy na dobę pojawia się luźny i płynny lub półpłynny stolec. Jego łączna masa przekracza 200 g.

Biegunce mogą towarzyszyć: gorączka, nudności i/lub wymioty, bóle brzucha, krew w stolcu i wzdęcia.

Kiedy z biegunką iść do lekarza?

W zdecydowanej większości (aż 90%) przypadków biegunka stopniowo, ale samoistnie ustępuje. Jednak gdy dochodzi do odwodnienia, to stanowi ona poważne zagrożenie zdrowia, ponadto może być objawem groźnej choroby. Sygnały, które wskazują na poważny stan chorego i wymagają kontroli lekarskiej to:

U dorosłych:

  • biegunka trwająca dłużej niż 2-3 dni,
  • pojawienie się objawów odwodnienia,
  • nadmierne pragnienie,
  • sucha skóra i wyschnięte usta,
  • niewielka ilość lub brak oddawanego moczu albo oddawanie moczu o ciemnym zabarwieniu,
  • wyraźne osłabienie,
  • ból lub zawroty głowy,
  • silny ból brzucha lub odbytu,
  • krew w stolcu lub stolce o bardzo ciemnym, wręcz czarnym, zabarwieniu,
  • gorączka powyżej 38ᵒC, trwająca ponad 3 dni.

U dzieci są to:

  • biegunka trwająca dłużej niż 24–48 godzin,
  • pojawienie się objawów odwodnienia,
  • niezmoczenie pieluszki/nieoddanie moczu przez 3 lub więcej godzin,
  • wyschnięte usta lub płacz bez łez,
  • zmniejszenie napięcia skóry (napięcie skóry można sprawdzić w prosty sposób: pociągając do góry fałd skóry na brzuchu, obok pępka – jeżeli po puszczeniu fałd ten utrzyma się tej pozycji przez kilka sekund to świadczy to o odwodnieniu),
  • wydłużony czas powrotu krwi w naczyniach włosowatych (czas powrotu kapilarnego – można je sprawdzić naciskając na paznokieć – pod wpływem ucisku zbieleje on, ale po ok. 1,5 sekundy powinien wrócić różowy kolor, jeżeli tak się nie stanie i zbielenie paznokcia będzie trwało dłużej, to świadczy to o odwodnieniu organizmu),
  • sucha skóra i język, wyschnięte usta,
  • wyraźnie wzmożone pragnienie,
  • gorączka powyżej 39ᵒC,
  • krew w stolcu lub stolce o bardzo ciemnym (wręcz czarnym) zabarwieniu,
  • nadmierna senność, nienaturalna drażliwość, apatia, brak zainteresowania otoczeniem, niechęć do zabawy,
  • zapadnięte policzki, oczy lub brzuch oraz u niemowląt ciemiączko.

W przypadku biegunki podróżnych objawy pojawiają się nagle, w ciągu pierwszych 2 tygodni wyjazdu, ale mogą wystąpić także bezpośrednio po powrocie z podróży.

Czy do rozpoznania biegunki potrzebne są jakieś badania?

Do ustalenia rodzaju i przyczyny biegunki lekarzowi wystarczy wywiad i dokładne badanie pacjenta. Szczegółowa rozmowa z pacjentem dostarczy mu istotnych informacji np. o niedawnych podróżach chorego lub istnieniu czynników ryzyka chorób jelit.

W niektórych przypadkach – np. jeżeli biegunka trwa dłużej niż 10 dni, wystąpiła wysoka gorączka, pacjent ma zaburzenia odporności, jest odwodniony – lekarz może zlecić wykonanie rozmazu stolca na obecność leukocytów i pasożytów oraz badań krwi.

Biegunka – leczenie. Co jeść przy biegunce?

Najważniejszą rzeczą w leczeniu biegunki jest zapobieganie odwodnieniu, czyli dbanie o odpowiednie nawadnianie chorego. Szacuje się, że po każdym luźnym stolcu chory powinien przyjąć od 350 do 700 ml płynów.

Nie powinno nawadniać się samą wodą, ponieważ nie zawiera ona potrzebnych soli mineralnych, ani gotowymi sokami owocowymi lub napojami gazowanymi, gdyż cukier w nich zawarty może nasilać biegunkę. Lepiej wykorzystać preparaty elektrolitowe dostępne w aptece bez recepty lub samodzielnie wykonany roztwór cukrowo-elektrolitowy. Jego wykonanie jest proste i polega na rozpuszczeniu w 200 ml wody przegotowanej następujących składników:

  • 0,9 g soli kuchennej = końcówka trzonka łyżeczki,
  • 4 g sacharozy (cukru buraczanego lub trzcinowego).

Występujące przy biegunce wymioty nie stanowią przeszkody w doustnym nawadnianiu, są wręcz dodatkowym do tego wskazaniem – należy jedynie podawać małe porcje chłodnego napoju bardzo często, np. 5-10 mililitrów co 5-10 minut.

Po odpowiednim nawodnieniu i ustąpieniu wymiotów chorego należy namawiać do jedzenia, ponieważ przyspieszy to ustępowanie wodnistej biegunki. Dzieje się tak, dlatego że pokarm pobudza regenerację uszkodzeń błony śluzowej jelit oraz wchłanianie wody i elektrolitów.

Chory powinien jeść to, na co ma ochotę, w małych porcjach, ale często. Posiłki powinny być lekkostrawne i opierać się na gotowanym ryżu, makaronie, ziemniakach, pszenicy, owsie, a urozmaicić je można o krakersy, banany, jogurt, zupy i gotowane warzywa.

Powinno unikać się potraw ciężkostrawnych i smażonych oraz słodkiego mleka, kawy, mocnej herbaty, alkoholu, słodyczy, świeżych owoców i gotowych soków owocowych (soki te zawierają dużo cukru, który może nasilać biegunkę). Do normalnej diety można powrócić po uformowaniu się stolców i wyraźnej poprawie samopoczucia chorego.

Wspomagająco w leczeniu biegunek można stosować probiotyki, czyli leki, w skład których wchodzą żywe bakterie podobne do tych z flory fizjologicznej. Wspomagają one odbudowę i działanie prawidłowej flory bakteryjnej – wytwarzają niekorzystne dla bakterii chorobotwórczych substancje, współzawodniczą w przyleganiu do nabłonka jelit oraz wykorzystują składniki pokarmowe niezbędne do rozwoju szkodliwych drobnoustrojów. Stosowanie probiotyków skraca czas trwania biegunki i ogranicza jej nasilenie. Są one dostępne w aptekach bez recepty.

U dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia w leczeniu wodnistych biegunek, które przebiegają bez gorączki, można zastosować leki zwalniające perystaltykę przewodu pokarmowego (np. loperamid) lub leki rozkurczowe (np. drotaweryna). Leków tych nie powinno się stosować w przypadku biegunki krwistej lub wysokiej gorączki, dlatego przed ich zażyciem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą albo przeczytaj ulotkę dołączoną do opakowania.

Podczas leczenia biegunki poantybiotykowej lekarz może zadecydować o konieczności odstawienia stosowanego wcześniej antybiotyku.

Kiedy biegunkę leczy się w szpitalu?

Wskazaniem do leczenia szpitalnego jest:

  • odwodnienie znacznego stopnia,
  • objawy odwodnienia u dziecka, osoby w wieku podeszłym lub chorego obciążonego ciężkimi chorobami np. cukrzycą,
  • stan uniemożliwiający nawadnianie doustne np. uporczywe, nieprzerwane wymioty,
  • niepowodzenie nawadniania doustnego, brak poprawy stanu chorego, mimo przyjmowania przez niego odpowiedniej ilości płynów,
  • podejrzenie poważnych chorób, np. cholery czy duru brzusznego.

Jak można leczyć biegunkę w podróży?

Najważniejszą rzeczą w leczeniu biegunki jest dbanie o odpowiednie nawadnianie chorego. Szacuje się, że po każdym luźnym stolcu chory powinien przyjąć od 350 do 700 ml płynów. Pić należy butelkowaną wodę mineralną lub świeżo przegotowaną – uniknie się tym samym ryzyka zakażenia kolejnymi drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Do wody można dodać specjalne preparaty nawadniające, które zawierają glukozę i niezbędne sole mineralne. W środki te najlepiej zaopatrzyć się przed podróżą, ale w razie potrzeby w krajach rozwijających się można szukać ich w miejscowych aptekach pod nazwą ORS (oral rehydration salts, czyli doustne sole nawadniające).

U dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia wodniste biegunki występujące bez gorączki można leczyć za pomocą leków hamujących perystaltykę przewodu pokarmowego (np. loperamid). W krajach rozwijających się i tropikach najlepiej jest połączyć takie leki z antybiotykiem. O przepisanie takiego antybiotyku najlepiej poprosić lekarza przed wyjazdem – dobierze on taki lek, na który wrażliwe są drobnoustroje powodujące biegunkę w danym regionie. Takie połączenie leków umożliwia szybkie wyzdrowienie, nawet w ciągu jednej doby. W celu uzyskania wyczerpujących informacji na temat profilaktyki i leczenia biegunki podróżnych wybierz się do lekarza medycyny podróży.

Czy z biegunki da się wyleczyć?

W większości wypadków biegunka ustępuje stopniowo, ale samoistnie. Stosowanie się do zaleceń, odpowiednie nawadnianie i lekkostrawna dieta, ewentualnie stosowanie probiotyków, pomaga złagodzić objawy i skrócić czas trwania dolegliwości. U małych dzieci, osób starszych i osób z osłabioną odpornością, odwodnienie towarzyszące biegunce może być wskazaniem do hospitalizacji.

W przypadku biegunki podróżnych w większości przypadków objawy również ustępują samoistnie w ciągu 3-5 dni, a w przypadku wdrożenia odpowiedniego leczenia nawet w 24-36 godz. Jeżeli tak się nie dzieje to może to oznaczać, że przyczyną biegunki są pierwotniaki. W takiej sytuacji konieczna jest wizyta lekarska i wykonanie specjalistycznych badań (badanie kału, czasami również badanie krwi), a następnie wdrożenie odpowiedniego leczenia przeciwpasożytniczego.

Powikłania biegunki

Najczęstszym powikłaniem biegunki jest odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Jest to stan, w którym w organizmie znajduje się za mało wody i substancji mineralnych niezbędnych do jego prawidłowego działania – np. gdy brakuje magnezu i potasu, może dojść do zaburzeń w pracy serca, włącznie z jej zatrzymaniem.

Nieleczone odwodnienie stanowi zagrożenie życia, szczególnie u niemowląt, małych dzieci i osób starszych. Prowadzi ono najpierw do utraty sił, senności, osłabienia organizmu, utraty świadomości, a w skrajnych przypadkach do uszkodzenia narządów wewnętrznych i śmierci.

Powikłaniem biegunki wywołanej przez bakterie mogą być takie choroby jak poinfekcyjny zespół jelita drażliwego oraz, zdecydowanie rzadziej występujące, reaktywne zapalenie stawów.

Jak zapobiegać biegunce?

Profilaktyka biegunki zależy od jej rodzaju. W przypadku biegunki infekcyjnej polega na:

  • myciu rąk wodą z mydłem przed jedzeniem i przygotowywaniem posiłku oraz po każdorazowym skorzystaniu z toalety,
  • myciu owoców i warzyw przed spożyciem na surowo lub obieraniu ich ze skórki,
  • unikaniu tzw. „produktów wysokiego ryzyka”, czyli niepasteryzowanego mleka i jego przetworów, surowych ryb i owoców morza, podrobów, niedogotowanego lub surowego mięsa, jajek na miękko, surowych warzyw i owoców, niedogotowanej wody.

Jak zapobiegać biegunce po antybiotyku?

Najlepszym sposobem na zapobieganie biegunce podczas leczenia antybiotykami jest racjonalne ich stosowanie (tylko na zlecenie lekarskie, w takiej dawce i przez taki czas, jak zalecił lekarz) oraz przyjmowanie probiotyków.

Jak zapobiegać biegunce podczas podróży?

Profilaktyka biegunki podróżnych obejmuje zarówno działania, które można podjąć przed wyjazdem jak i te, które można podjąć będąc już na miejscu.

Przed wyjazdem można:

Odbyć wizytę u lekarza medycyny podróży, który omówi zasady higieny tropikalnej w tym profilaktykę chorób biegunkowych, poradzi, w jakie leki przeciwbiegunkowe zaopatrzyć apteczkę i przepisze antybiotyk do leczenia biegunki, dobrany stosownie do wrażliwości bakterii najczęściej wywołujących biegunkę w rejonie planowanej podróży.

Lekarz medycyny podróży zaleci również odpowiednie dla miejsca docelowego szczepienia – przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A oraz durowi brzusznemu.

  • Podczas biegunki i wymiotów na bieżąco uzupełniaj płyny, najlepiej przy pomocy roztworów elektrolitowych kupionych w aptece lub zrobionych samodzielnie w domu.
  • Przy wystąpieniu któregokolwiek z objawów alarmowych nie zwlekaj z wizytą u lekarza.
  • Nie podejmuj samodzielnego leczenia antybiotykami (chyba, że cierpisz na biegunkę podróżnych – wtedy sięgnij po antybiotyk przepisany ci przez lekarza przed wyjazdem) i zachowaj rozsądek w samodzielnym leczeniu lekami zwalniającymi perystaltykę jelit lub rozkurczowymi.
  • Pamiętaj, że możesz być potencjalnym źródłem zakażenia dla innych domowników – dlatego bardzo skrupulatnie przestrzegaj zasad higieny osobistej, takich jak mycie rąk po każdorazowym skorzystaniu z toalety.

Ból pleców to jedna z najczęstszych dolegliwości. Dotyka większość osób dorosłych przynajmniej raz w ciągu życia. Najczęściej przyczyną bólu pleców jest przeciążenie kręgosłupa. Szczególnie narażone są na nie kobiety w ciąży, osoby z nadwagą, osoby palące.

W 85% przypadków ból pleców, choć może być dokuczliwy, nie świadczy o żadnej zagrażającej zdrowiu patologii. Spowodowany jest siedzącym trybem życia, brakiem aktywności fizycznej lub nieprawidłową postawą. Najczęściej jest to związane z charakterem pracy, jaką wykonujemy. Upowszechnienie się komputerów niejako wymusza na nas ciągłą pozycję siedzącą. Nieprawidłowa postawa wynika też ze sposobu odpoczynku: przed komputerem lub telewizorem, a nie w sposób aktywny. Sprawia to, że na ból pleców skarżą się ludzie w każdym wieku.

Jakie są przyczyny bólu pleców?

W większości przypadków przyczyną bólu pleców jest przeciążenie kręgosłupa. Dochodzi do niego, gdy to, co robimy, przekracza wytrzymałość lub wydolność kręgosłupa i jego elementów. Przeciążenia te dotyczą głównie struktur okołokręgosłupowych – mięśni, więzadeł, ścięgien, krążków międzykręgowych, stawów – i wpływają na działanie całego kręgosłupa. Nadmierne i niesymetryczne napięcie tkanek powoduje ból.

Dlaczego siedzenie jest szkodliwe?

Siedzenie bardziej obciąża kręgosłup niż stanie, leżenie czy chodzenie. Najbardziej obciążające jest siedzenie przy komputerze, z rękami wysuniętymi do klawiatury. Dzieje się tak, ponieważ siedząc, często przybieramy nieprawidłową pozycję – głowę pochylamy do przodu lub zadzieramy do góry, nie mamy podparcia pleców. Dodatkowo im dalej wysuwamy ręce w kierunku klawiatury, tym bardziej obciążamy krążki międzykręgowe. Ręce powinny być oparte o blat biurka, ale niewysunięte daleko do przodu.

Ponadto podczas pracy przy komputerze wielokrotnie powtarzamy te same czynności, np. sterowanie myszą komputerową czy pisanie na klawiaturze, oraz mało się ruszamy. Inne czynniki mające negatywny wpływ na kręgosłup to:

  • niewłaściwie zorganizowane stanowisko pracy – np. krzesło bez możliwości dopasowania do indywidualnych wymagań pracownika lub niewłaściwe ustawienie monitora,
  • stres – obciążenie psychiczne i ilość oraz tempo pracy,
  • wadliwe oświetlenie – np. świecące prosto w oczy,
  • nadmierny hałas.

Kto jest szczególnie narażony na ból pleców?

Osoby szczególnie zagrożone wystąpieniem bólu pleców:

  • osoby z nadwagą – nadmierne kilogramy dodatkowo obciążają kręgosłup,
  • osoby palące – palenie może powodować uszkodzenia tkanek,
  • kobiety w ciąży – ciężar dziecka dodatkowo obciąża kręgosłup i powoduje hiperlordozę, czyli nadmierne wygięcie części lędźwiowej kręgosłupa,
  • osoby długotrwale stosujące leki mogące osłabiać tkankę kostną, np. glikokortykosteroidy,
  • osoby zestresowane lub z depresją.

Inne przyczyny bólu pleców to: dyskopatie i zmiany zwyrodnieniowe, zmiany pourazowe, zniekształcenia i złamania kręgów spowodowane osteoporozą, wady rozwojowe kręgosłupa, różne choroby struktur kostnych, zmiany chorobowe układu nerwowego, choroby pochodzenia pozakręgosłupowego, psychosomatyczne zespoły bólowe.

Kiedy z bólem pleców należy zgłosić się po specjalistyczną pomoc?

Najkrótszą i najlepszą drogą do rozwiązania problemu związanego z bólem pleców jest konsultacja fizjoterapeuty w Poradni Bólu Pleców. Pokaże on, jak pozbyć się bólu pleców oraz pomoże wykształcić prawidłowe nawyki i zmniejszyć ryzyko nawrotu dolegliwości.

Sytuacje, które powinny skłonić cię do niezwłocznego zgłoszenia się po pomoc do lekarza, to:

  • gdy podjęte leczenie nie daje rezultatu i ból pozostaje bez zmian lub zwiększa się,
  • gdy ból promieniuje do ręki, uda, łydki lub stopy,
  • gdy pojawią się problemy z oddawaniem moczu,
  • gdy pojawi się osłabienie siły mięśniowej, np. zahaczanie stopą o dywan lub brak siły, by zacisnąć pięści,
  • gdy występuje niezamierzona utrata wagi,
  • gdy bólowi pleców towarzyszy gorączka,
  • gdy bólowi pleców towarzyszy ból w klatce piersiowej,
  • gdy ból pojawił się po urazie np. stłuczce samochodowej czy upadku.

W jaki sposób diagnozuje się przyczynę bólu pleców?

Diagnoza większości przypadków bólu pleców nie wymaga badań obrazowych, takich jak RTG czy rezonans. Badania naukowe nie wykazują związku pomiędzy wystąpieniem lub nasileniem bólu, a zmianami w kręgosłupie widocznymi w badaniach obrazowych. W związku z tym do postawienia prawidłowej diagnozy wystarczy szczegółowy wywiad oraz badanie fizykalne, wykonane przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę. Jeżeli podczas wizyty stwierdzi on niepokojące objawy, wymagające konsultacji lekarskiej i dalszej diagnostyki, to skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty –ortopedy, neurologa lub neurochirurga.

Badania, które wykonuje się w dalszej diagnostyce, to:

  • badania obrazowe, m.in. przy użyciu promieni rentgenowskich lub rezonansu magnetycznego,
  • badania laboratoryjne: OB i CRP,
  • elektromiografia.

Jak leczy się ból pleców?

Leczenie bólu pleców opiera się na:

  • Samoopiece – utrzymaniu aktywności ruchowej i stosowanie się do zaleceń specjalisty. U pacjentów z bólem trwającym mniej niż 4 tygodnie dolegliwości łagodzi ogrzewanie bolącego miejsca.
  • Leczeniu farmakologicznym, np. ibuprofenem lub paracetamolem.
  • Jeżeli ból trwa dłużej niż 4 tygodnie – regularnych ćwiczeniach fizycznych zaleconych przez fizjoterapeutę.

Czym grozi ignorowanie bólu pleców?

Ból pleców jest sygnałem ostrzegawczym mówiącym, że niedostatecznie dbamy o nasz kręgosłup. Jeżeli w tym momencie nie zmotywujemy się do zmiany nawyków, to może dojść do powstania zmian zwyrodnieniowych, które są nieodwracalne.

Poważnym powikłaniem nadmiernego obciążenia kręgosłupa jest wypuklina jądra miażdżystego dysku, potocznie nazywana „wypadnięciem dysku”. Może ona uciskać nerwy rdzeniowe i prowadzić do ich porażenia oraz problemów np. z nietrzymaniem moczu i stolca. Znacznie utrudnia to sprawne funkcjonowanie, a czasami jedynym sposobem leczenia jest operacja i długotrwała rehabilitacja.

Jak zapobiegać bólowi pleców?

Profilaktyka bólu pleców opiera się na zmniejszeniu obciążenia kręgosłupa podczas codziennych czynności. Żeby to osiągnąć, nie trzeba rezygnować z pracy czy zarzucać prowadzenia samochodu, wystarczy tylko przestrzegać kilku prostych zasad:

  • Gdy siedzisz,  pamiętaj o zachowaniu prawidłowej postawy: miej proste plecy, podeprzyj je w części lędźwiowej, trzymaj ręce blisko linii ciała, miej przedmioty w zasięgu ręki, nie wychylaj się za bardzo do przodu.
  • Regularnie, nawet co godzinę, rób krótkie przerwy podczas pracy – a podczas nich najlepiej poćwicz.

Przykłady ćwiczeń przedstawione są tutaj.

  • Gdy chcesz podnieść coś z podłogi, to ugnij kolana, a nie tułów – zachowując proste plecy, zmniejszasz obciążenie kręgosłupa.
  • Unikaj gwałtownych ruchów, szarpnięć, ponieważ to one stwarzają największe ryzyko powstania urazu.
  • Gdy niesiesz ciężkie przedmioty, to trzymaj je z przodu, blisko ciała i, jeżeli to możliwe, rozkładaj ciężar na obydwie ręce.
  • Gdy przenosisz przedmioty, unikaj skrętu tułowia i dbaj, żeby barki były w tej samej linii co biodra.
  • Jeżeli jest to możliwe to ciężkie przedmioty pchaj, a nie ciągnij i staraj się wykorzystać siłę i masę całego ciała.
  • Gdy zamierzasz dłużej stać w kuchni lub podczas prasowania to korzystaj z podnóżka i stawiaj na nim jedną nogę. Podnóżkiem może być np. pudełko po butach lub plastikowy „stopień” dla dzieci. Poza tym staraj się zachować proste plecy – możesz to osiągnąć np. poprzez regulację wysokości deski do prasowania.
  • Unikaj długiego trzymania rąk powyżej barków lub nad głową, ponieważ przeciąża to kręgosłup, a dodatkowo może wywołać ból głowy i omdlenie. Lepiej użyj drabiny lub rób przerwy.
  • Nie myj włosów nad wanną lub zlewem, gdyż nadmierne wygięcie pleców obciąża kręgosłup szyjny i lędźwiowy. Do mycia włosów używaj słuchawki prysznicowej.
  • Zawsze realnie oceniaj to, co chcesz zrobić i to zanim przystąpisz do działania. W razie potrzeby poproś kogoś o pomoc.
  • Dobierz odpowiedni materac – nie za miękki, nie za twardy, dopasowany do masy ciała i twoich indywidualnych potrzeb. Dzięki temu poprawisz swój komfort spania i pozwolisz kręgosłupowi na zasłużony odpoczynek.

Kolejnym istotnym czynnikiem wpływającym nie tylko na ból pleców, ale w ogóle na nasze samopoczucie, jest odpowiednia dieta – jedzenie warzyw, owoców, picie dużej ilości wody (minimum 1,5 l dziennie) – i pilnowanie prawidłowej masy ciała.

Bardzo ważnym elementem zapobiegania bólowi pleców jest też regularna, minimum 30 minut 3 razy w tygodniu, aktywność fizyczna. Najlepsze sporty to takie, które angażują różne grupy mięśni, np. pływanie, pilates czy jazda na rowerze. Ćwiczenia zawsze rozpoczynaj od krótkiej, kilkuminutowej rozgrzewki i rozciągnięcia mięśni.

Celiakia to inaczej nietolerancja glutenu. Choroba może ujawnić się w różnym wieku, ale najczęściej diagnozowana jest u dzieci. Ze względu na fakt, że celiakia miewa bezobjawowy przebieg, chorzy nie zgłaszają się po pomoc do specjalisty. Z tego względu część osób dotkniętych nietolerancją glutenu nigdy nie dowiaduje się o swoim schorzeniu.

Celiakia nazywana jest inaczej glutenozależną chorobą trzewną i nazwa ta dobrze oddaje główne cechy tego schorzenia – dotyczy ona trzewi (wnętrzności) i związana jest z działaniem glutenu. Choroba ta ma podłoże immunologiczne i występuje u osób z predyspozycją genetyczną.

Szacuje się, że celiakia bezobjawowa występuje u 1 na 100-300 osób, natomiast objawy choroby ujawniają się u 1 na 3300 osób, z czego dwa razy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn.

Celiakia występuje częściej niż w ogólnej populacji u chorych na choroby autoimmunologiczne1 lub genetyczne takie jak:

  • cukrzyca typu 1,
  • autoimmunologiczne choroby wątroby i tarczycy,
  • zespół Downa,
  • zespół Turnera.

U chorych na te choroby zalecane jest co kilka lat oznaczanie poziomu swoistych przeciwciał.

U krewnych I stopnia (rodziców, dzieci, rodzeństwa) chorych na celiakię odnotowywane jest zwiększone ryzyko wystąpienia choroby trzewnej – wynosi ono 5-15%.

Negatywny wpływ glutenu na organizm może objawiać się również wystąpieniem alergii na pszenicę oraz nadwrażliwością na gluten.

Objawy kliniczne:

  • ból brzucha, biegunka,
  • brak przyrostu masy ciała,
  • niedokrwistość,
  • osteoporoza,
  • zaburzenia psychiczne,
  • kurczowy ból brzucha, wymioty, nudności,
  • nieżyt nosa,
  • pokrzywka, astma,
  • zaburzenia zachowania,
  • przewlekłe zmęczenie,
  • ból stawów i mięśni, drętwienie kończyn dolnych.

Leczenie

  • ścisła dieta bezglutenowa,
  • eliminacja pszenicy,
  • dieta bezglutenowa, choć niewielkie ilości glutenu mogą być tolerowane.

Przyczyny celiakii

Gluten jest frakcją białek występująca w ziarnach zbóż – pszenicy (gliadyna), żyta (sekalina), jęczmienia (hordeina). W celiakii dochodzi do nieprawidłowej reakcji organizmu na gluten zawarty w pożywieniu. Przedostaje się on pod błonę śluzową jelita cienkiego i wywołuje reakcję zapalną prowadzącą do zaniku kosmków jelitowych. Ich zanik zakłóca z kolei zdolność jelita do przyswajania składników odżywczych. Dodatkowo organizm tworzy przeciwciała skierowane przeciw gliadynie i transglutaminazie tkankowej – enzymowi obecnemu w nabłonku kosmków jelitowych.

Przyczyny tego, że układ odpornościowy identyfikuje gluten jako zagrożenie dla organizmu i reaguje odczynem zapalnym, nie są do końca poznane. Naukowcy przypuszczają jednak, że istotne są predyspozycje genetyczne oraz czynniki środowiskowe.

Ujawnienie się celiakii może zostać przyspieszone przez ciążę, biegunkę podróżnych, zapalenie żołądkowo-jelitowe (grypę żołądkową) o ostrym przebiegu lub zabieg chirurgiczny w obrębie przewodu pokarmowego. Zdarza się, że od wystąpienia objawów do postawienia rozpoznania mija około 10 lat.

Objawy celiakii

Na celiakię może wskazywać wiele objawów, które dodatkowo różnią się w zależności od momentu ujawnienia się choroby – u dorosłych zwykle najwyraźniejsze są objawy pozajelitowe.

Główne oznaki wskazujące na chorobę trzewną to:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego,
  • przewlekła biegunka,
  • ból brzucha,
  • niedożywienie lub zmniejszenie masy ciała,
  • nawracające afty jamy ustnej,
  • wymioty,
  • objawy zespołu jelita drażliwego,
  • zaparcia (rzadko),
  • stłuszczeniowe zapalenie wątroby,
  • opryszczkowate zapalenie skóry (choroba Duhringa),
  • objawy niedokrwistości,
  • opóźnienie dojrzewania płciowego (w tym opóźnienie pierwszej miesiączki)
  • objawy ze strony układu nerwowego,
  • padaczka,
  • migrena,
  • depresja,
  • zaburzenia koordynacji ruchowej,
  • osłabienie mięśniowe,
  • nadmierny skurcz mięśni,
  • niski wzrost.

U dzieci celiakia najczęściej objawia się:

  • Bardzo obfitymi, cuchnącymi, szarożółtymi, lśniącymi stolcami, występującymi do 3-4 razy na dobę. Zawierają one niestrawione resztki pokarmowe oraz znaczną ilość nieprzyswojonych tłuszczów.
  • Dziecko jest blade, wychudzone, ma charakterystyczny, duży, wydęty brzuch i cienkie kończyny (przyjmuje postać kobiety ciężarnej).
  • Zmianą usposobienia – dziecko jest rozdrażnione, apatyczne, płaczliwe, traci łaknienie, trudno nawiązuje kontakt z otoczeniem.
  • Zahamowanym rozwojem psychofizycznym – niedoborem masy ciała i deficytem wzrostu.

Rozpoznanie celiakii

W zależności od wieku chorego i nasilenia objawów stosuje się różne sposoby diagnostyki. U dorosłych konieczne jest badanie histopatologiczne, zarówno do potwierdzenia jak i wykluczenia celiakii, ale u dzieci i młodzieży z charakterystycznymi objawami można odstąpić od wykonania biopsji.

Ważne jest, żeby przed rozpoczęciem diagnostyki nie przechodzić na dietę bezglutenową, ponieważ ograniczenie spożycia glutenu może uniemożliwić prawidłową diagnozę.

W badaniach laboratoryjnych na celiakię może wskazywać:

  • niedokrwistość z niedoboru żelaza (jest to częsty objaw u dorosłych),
  • zmniejszenie stężenia żelaza, kwasu foliowego, wapnia, witaminy D i witaminy B12 w surowicy,
  • zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy,
  • zbyt mała ilość białka we krwi,

W badaniach serologicznych chorobę trzewną potwierdza:

  • obecność specyficznych przeciwciał, dokładnie autoprzeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej i przeciwendomyzjalnych.

Testy te wykonuje się w ramach badań przesiewowych u osób z podejrzeniem celiakii lub u osób z grup ryzyka i jako ocenę przestrzegania diety bezglutenowej.

W Medical Clinic Podhale możesz wykonać wszystkie badania na nietolerancję glutenu.

W diagnostyce choroby trzewnej używa się też badań genetycznych. Pokazują one predyspozycję genetyczną do zachorowania na celiakię poprzez obecność lub brak, pewnych antygenów7 – są to antygeny zgodności tkankowej HLA-DQ2 lub DQ8. Z racji tego, że występują one u 90-95% chorych na celiakię, ich nieobecność właściwie wyklucza rozpoznanie choroby.

Badania genetyczne wykonuje się u:

  • osób, u których są wątpliwości diagnostyczne, np. ujemny wynik badania serologicznego oraz niecharakterystyczne zmiany w badaniu histologicznym błony śluzowej jelita cienkiego,
  • osób, u których stwierdza się typowe objawy i potwierdzono obecność charakterystycznych przeciwciał – w celu potwierdzenia diagnozy bez wykonywania biopsji,
  • w celu wykluczenia celiakii lub ryzyka zachorowania u osób z grupy ryzyka, np. u chorych na cukrzycę typu 1.

Bardzo ważnym badaniem w diagnostyce celiakii jest gastroskopia – w jej trakcie ogląda się błonę śluzową jelita cienkiego oraz pobiera wycinki do badania. Badanie histopatologiczne jest podstawą rozpoznania celiakii – charakterystyczną cechą choroby widoczną w badaniu histopatologicznym jest zanik kosmków jelitowych.

Leczenie celiakii

Leczenie polega na stosowaniu przez całe życie diety bezglutenowej. Wyeliminowanie glutenu z diety daje szybką poprawę stanu zdrowia, zwykle w ciągu 2 tygodni. Mimo braku glutenu dieta osoby chorej na chorobę trzewną powinna być zdrowa, różnorodna i pełnowartościowa.

Nie ma potrzeby, żeby osoby zdrowe, niemające wskazań medycznych, wyłączały z diety gluten. Pojawiają się wręcz badania, które sugerują, że takie działanie może być szkodliwe dla organizmu.

Za produkty bezglutenowe uznaje się te produkty, w których zawartość glutenu jest mniejsza niż 20 mg/kg – są one opatrzone międzynarodowym symbolem przekreślonego kłosa. Znak ten informuje, że firma produkująca taki produkt ma specjalny certyfikat i jest poddawana regularnej kontroli. Zasady te reguluje Rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 41/2009 z dnia 20 stycznia 2009 dotyczące składu i etykietowania środków spożywczych odpowiednich dla osób nietolerujących glutenu.

Dieta bezglutenowa

Produkty zabronione to:

  • pszenica (również orkisz),
  • jęczmień,
  • żyto,
  • owies (chociaż zdania są podzielone – właściwie jest on dobrze tolerowany przez chorych na celiakię, ale nie są znane odległe tego skutki; poza tym istnieje ryzyko jego zanieczyszczenia przez gluten z innych zbóż. Z tego właśnie powodu w Polsce zaleca się jego eliminację z diety),
  • pieczywo wypiekane z mąk zawierających gluten,
  • zwykłe makarony,
  • kasza manna i jęczmienna,
  • pęczak, płatki owsiane,
  • ciasta, herbatniki i słodycze zawierające gluten.

Produkty bezglutenowe to m.in.:

  • kukurydza i skrobia kukurydziana (ale już kukurydziane płatki śniadaniowe mogą zawierać słód jęczmienny, a mąka kukurydziana dostępna w ogólnej sprzedaży może być zanieczyszczona glutenem),
  • ryż (biały i brązowy), płatki ryżowe, skrobia ryżowa,
  • ziemniaki i skrobia ziemniaczana,
  • soja, soczewica, groch, fasola,
  • proso i kasza jaglana z prosa,
  • gryka i kasza gryczana,
  • tapioka i skrobia z tapioki,
  • amarantus, sorgo,
  • maniok,
  • orzechy,
  • nieprzetworzone mięso i ryby,
  • jaja,
  • owoce i warzywa (świeże, mrożone, konserwowane bez dodatków),
  • mleko (świeże, w kartonie i w proszku), kefir, maślanka, jogurt naturalny,
  • nieprzetworzony ser biały i żółty, śmietana,
  • masło, smalec, margaryna, olej roślinny, oliwa z oliwek,
  • cukier, dżemy, miód, landrynki, kisiele i budynie domowe z mąki,
  • ziemniaczanej, ciasta i ciastka opatrzone symbolem „przekreślonego kłosa” lub upieczone z bezglutenowych produktów
  • herbata, kawa, soki owocowe, wody mineralne, kompoty, napary z ziół, czyste alkohole (ale nie piwo!)
  • sól, pieprz, zioła, ocet winny i jabłkowy, bezglutenowy sos sojowy,
  • bezglutenowy proszek do pieczenia, soda spożywcza.

W przypadku wątpliwości, czy dany produkt zawiera gluten, należy przed spożyciem zapoznać się z jego składem wypisanym na etykiecie.

Poza przestrzeganiem diety u niektórych pacjentów może istnieć konieczność suplementacji żelaza, kwasu foliowego, wapnia i witaminy B12.

Wszyscy chorzy, nawet ci bezwzględnie przestrzegający diety, powinni regularnie – w zależności od stanu zdrowia, co 6-12 miesięcy – przeprowadzać ocenę sposobu żywienia i stanu odżywienia oraz badać obecność przeciwciał.

Rokowanie i powikłania celiakii

Powikłania celiakii mogą dotyczyć różnych układów organizmu:

  • powikłania ze strony przewodu pokarmowego:
    • rak gardła, przełyku lub jelita cienkiego,
    • chłoniak jelita cienkiego.

W przypadku celiakii opornej na leczenie – objawy choroby utrzymują się pomimo przestrzegania diety bezglutenowej; najczęściej powodem jest wrzodziejące zapalenie jelita cienkiego lub chłoniak jelita.

  • powikłania ze strony układu krwiotwórczego:
    • chłoniak nieziarniczy,
    • powiększenie śledziony,
  • ze strony układu moczowo-płciowego:
    • niepłodność,
    • poronienia nawykowe,
    • przedwczesny poród,
    • przedwczesna menopauza,
  • ze strony układu kostno-stawowego:
    • osteoporoza,
    • patologiczne złamania.

U dzieci chorych na celiakię i nieprzestrzegających diety dochodzi do niedożywienia i niedostatecznego rozwoju fizycznego, a u dzieci w okresie intensywnego rozwoju układu nerwowego, może dojść do trwałego upośledzenie umysłowego.

Zapobieganie celiakii

Badania wskazują, że wprowadzenie do diety dziecka glutenu w odpowiednim momencie – nie wcześniej niż w 5. miesiącu, ale nie później niż w 6. miesiącu życia dziecka – zwłaszcza przy jednoczesnym karmieniu piersią, niejako „uczy” układ odpornościowy dziecka tolerować gluten i zmniejsza ryzyko wystąpienia u niego celiakii. Takie postępowanie zmniejsza również ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1 i alergii na gluten.

Choroba wieńcowa stanowi główną przyczynę zgonów w Polsce. Ocenia się, że choruje na nią ok. 2 mln osób, a u 100 tys. chorych rocznie dochodzi do zawału serca.

Choroba wieńcowa jest najczęstszą postacią choroby niedokrwiennej serca, a jej istotą jest pogorszenie ukrwienia serca na skutek zwężenia tętnic wieńcowych – czyli naczyń krwionośnych dostarczających krew do mięśnia sercowego. Jego prawidłowe ukrwienie jest konieczne do zapewnienia odpowiedniej podaży tlenu i substancji odżywczych. Kiedy dochodzi do istotnego zwężenia tych naczyń, pojawia się niedobór przepływu krwi w mięśniu sercowym w stosunku do zapotrzebowania.

Najczęstszą przyczyną zwężenia tętnic wieńcowych jest miażdżyca. Zwykle jest to proces postępujący, zaczyna się często już w dzieciństwie i rozwija we wszystkich tętnicach, nie tylko w tętnicach wieńcowych. Istotą miażdżycy jest wnikanie złogów cholesterolu między warstwy ściany tętnicy. Złogi te są rozpoznawane jako „ciała obce” w ścianie naczynia – powoduje to miejscową reakcję zapalną z naciekaniem różnych komórek zapalnych mających ograniczyć dalsze narastanie złogów (zwykle nieskutecznie). Ściany tętnic grubieją, sztywnieją – tworzą się tzw. blaszki miażdżycowe zwężające ich światło.

Przez wiele lat rozwój miażdżycy może nie dawać żadnych objawów. Dopiero gdy dochodzi do krytycznego zwężenia naczyń, pojawiają się dolegliwości i powikłania. Kiedy np. krytyczne zwężenia dotyczą tętnic kończyn dolnych, dochodzi do postępującego ich niedokrwienia manifestującego się bólami nóg przy chodzeniu, a potem w spoczynku. Gdy zwężenia narastają w naczyniach mózgowych, może dojść do ostrego niedokrwienia mózgu, czyli udaru. Natomiast skutkiem zmian w tętnicach wieńcowych może być stabilna lub niestabilna choroba wieńcowa, zawał serca, a nawet nagły zgon sercowy.

Diagnoza wymaga badań

Chorobę wieńcową rozpoznajemy na podstawie typowych objawów, badania lekarskiego oraz badań dodatkowych. Do najważniejszych z nich zaliczamy EKG, próbę wysiłkową, echo serca, badania laboratoryjne. W bardziej zaawansowanych przypadkach istnieje konieczność wykonania koronarografii, czyli inwazyjnego badania tętnic wieńcowych. Należy podkreślić, że zwykłe spoczynkowe badanie elektrokardiograficzne, choć bardzo przydatne, rzadko pozwala na postawienie diagnozy. Natomiast bardzo ważną jego rolą jest możliwość wykazania przebytego zawału serca.

Podobne zmiany w EKG jak podczas bólu można wywołać, wykonując próbę wysiłkową na bieżni ruchomej lub cykloergometrze (specjalnym rowerze). Jest to bardzo ważne badanie służące do rozpoznawania choroby wieńcowej, oceny jej zaawansowania, ustalenia sposobu i oceny skuteczności leczenia oraz ustalenia rokowania u danego pacjenta. W przypadku bardzo złego wyniku próby wysiłkowej (silnie dodatniego) istnieją wskazania do wykonania koronarografii. Polega ona na wprowadzeniu przez nakłucie tętnicy udowej bądź promieniowej długiego cewnika, który dochodzi do ujść tętnic wieńcowych. Następnie pod kontrolą obrazu rentgenowskiego podaje się do tych tętnic specjalny płyn, czyli środek kontrastowy, dzięki czemu można stwierdzić (i nagrać na płycie CD) obecność krytycznych zwężeń tętnic wieńcowych, które kwalifikują się do leczenia inwazyjnego.

U każdego pacjenta z podejrzeniem lub rozpoznaniem choroby wieńcowej należy wykonać szereg badań laboratoryjnych, do których zaliczamy: lipidogram (cholesterol i jego frakcje), cukier, elektrolity, kreatyninę, morfologię, badanie ogólne moczu.

Profilaktyka i leczenie

Leczenie choroby wieńcowej ma trzy podstawowe cele:

  • zmniejszenie dolegliwości, czyli poprawę komfortu życia,
  • zahamowanie postępu choroby,
  • zapobieganie zawałowi serca i wydłużenie życia.

Do metod leczenia zalicza się tzw. zmianę stylu życia, leczenie farmakologiczne (lekami) oraz zabiegowe.

Zmiana stylu życia polega na dążeniu do zwalczania wymienionych powyżej czynników ryzyka poprzez:

  • zaprzestanie palenia tytoniu,
  • zmniejszenie i utrzymanie prawidłowej masy ciała,
  • zwiększenie aktywności fizycznej: zaleca się umiarkowany trening fizyczny minimum 5 razy w tygodniu po 30-45 minut (spacery, gimnastyka, pływanie, jazda na rowerze),
  • zastosowanie diety obniżającej poziom cholesterolu, odpowiadającej tak zwanej diecie śródziemnomorskiej, to znaczy ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych, soli kuchennej, słodyczy, a zwiększenie spożycia ryb, tłuszczów nienasyconych (oliwa z oliwek), owoców i warzyw,
  • regularne picie niewielkich ilości alkoholu – maksymalnie 1-2 lampek wina dziennie – również korzystnie wpływa na zahamowanie postępu miażdżycy.

Leczenie farmakologiczne obejmuje wiele leków o różnych mechanizmach działania. Jeżeli chorobie wieńcowej towarzyszy nadciśnienie tętnicze, należy dążyć do osiągnięcia i utrzymania wartości ciśnienia poniżej 140/90 mmHg (u chorych z cukrzycą poniżej 130/80 mmHg). Bardzo ważne jest prawidłowe leczenie cukrzycy (jeśli współwystępuje), z dążeniem do jak najlepszej kontroli poziomu cukru we krwi.

Chorobie wieńcowej najczęściej towarzyszy nieprawidłowe stężenie lipidów, czyli cholesterolu i jego frakcji, oraz triglicerydów we krwi. Istnieje zatem konieczność stosowania diety hipolipemicznej wraz z lekami obniżającymi poziom lipidów. Należą do nich statyny, które hamują wytwarzanie cholesterolu w organizmie.

Oprócz statyn są jeszcze trzy inne grupy leków, które u pacjentów z chorobą wieńcową mogą nie tylko zmniejszyć dolegliwości, ale przedłużają życie. Należą do nich: beta-blokery, inhibitory konwertazy angiotensyny oraz kwas acetylosalicylowy – czyli popularna aspiryna (już w małej dawce powoduje rozrzedzenie krwi, przez co zmniejsza ryzyko zawału serca). Natomiast powszechnie stosowane azotany o przedłużonym działaniu (np. mononitrat, dwunitrat itp.), molsidomina oraz metazydyna mogą skutecznie zmniejszyć bóle dławicowe, lecz nie wykazano, aby przedłużały życie chorych.

Każdy pacjent z chorobą wieńcową powinien mieć przy sobie krótkodziałający preparat z grupy azotanów (np. nitroglicerynę w tabletkach lub lepiej w aerozolu) do stosowania doraźnego, czyli w czasie bólu dławicowego. Po podaniu leku podjęzykowo ból powinien ustąpić po kilku minutach. Zawsze przed przyjęciem leku należy usiąść lub położyć się, gdyż po nitroglicerynie często dochodzi do spadków ciśnienia tętniczego, czasem wręcz skutkujących omdleniami. Jeśli ból nie ustępuje, można powtórzyć podanie leku, a jeśli narasta, towarzyszą mu poty, lęk, nudności oraz wymioty i utrzymuje się powyżej 20 minut, należy wezwać pogotowie ratunkowe, gdyż może to oznaczać ostry zawał serca.

Leczenie inwazyjne (angioplastyka naczyń wieńcowych, czyli tzw. PTCA, lub operacja kardiochirurgiczna z wytworzeniem bypassów) ma zastosowanie w przypadku, gdy podawanie leków w odpowiednich dawkach nie usuwa dolegliwości, a przede wszystkim gdy na podstawie wymienionych wcześniej badań, w tym koronarografii, ocenia się, że ryzyko zawału serca lub zgonu jest na tyle wysokie, że korzyści z leczenia inwazyjnego istotnie przewyższają ryzyko powikłań związanych z zabiegiem.

Natomiast w ostrym zespole wieńcowym lub zawale serca pilna diagnostyka inwazyjna oraz angioplastyka naczyń wieńcowych stały się w ostatnich latach standardem postępowania z uwagi na znacznie większą szansę uratowania życia niż przy postępowaniu zachowawczym.

Czynniki ryzyka

Choroba wieńcowa występuje częściej u osób narażonych na czynniki ryzyka miażdżycy, z których najważniejsze to:

  • wiek (mężczyźni po 45., kobiety po 55. roku życia),
  • wczesne występowanie choroby wieńcowej w rodzinie (rodzice, rodzeństwo), czyli u mężczyzn przed 55., u kobiet przed 60. rokiem życia,
  • palenie papierosów,
  • nieprawidłowe stężenie cholesterolu oraz jego frakcji lub triglicerydów,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • cukrzyca,
  • nadwaga, otyłość,
  • siedzący tryb życia,
  • niektóre infekcje i czynniki zapalne,
  •  depresja,
  • nadużywanie alkoholu.

Czy wiesz, że proste badanie krwi może uratować ci życie?

Wielu chorych trafiających do szpitala mogłoby tego uniknąć, gdyby kilka lat wcześniej zbadali poziom cukru. Z powodu powikłań cukrzycy umiera w Polsce ponad 20 tys. osób rocznie!

Znaczenie profilaktyki

Profilaktyka mogłaby te statystyki zmienić. Cukrzyca rozwija się podstępnie, nie dając żadnych objawów. Aby ją wykryć, wystarczy najprostsze badanie stężenia glukozy we krwi na czczo.

Osoby po 45. roku życia, z nadwagą, prowadzące siedzący tryb życia, z nadciśnieniem tętniczym, podwyższonym poziomem cholesterolu czy z rodzinnym obciążeniem ryzykiem wystąpienia cukrzycy powinny robić je co roku. Pozostali raz na trzy lata.

Skutki podwyższonego poziomu glukozy we krwi

Wielu z nas nie jest świadomych, że ma podwyższony poziom glukozy we krwi. Tymczasem podwyższona glukoza przyczynia się do uszkodzenia naczyń krwionośnych, które dostarczają krew do wszystkich tkanek i narządów np. oczu, nerek, stóp czy nerwów.

Dlatego u 90 proc. chorych pogarsza się wzrok, a niektórzy w konsekwencji rozwijającej się choroby ślepną. 20 proc. ma uszkodzone nerki, a część z nich musi być regularnie poddawanych dializom. Wiele osób cierpi na zespół stopy cukrzycowej. Rocznie w Polsce z tego powodu wykonuje się kilkanaście tysięcy amputacji palców, a nawet stóp. Cukrzyca zwiększa też ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, w tym zawału serca.

Zastanawiasz się, czy dobry dietetyk jest ci do czegoś potrzebny? Zbędne kilogramy to nie tylko problem estetyczny. Kłopoty z sercem, cukrzyca, żylaki – to tylko niektóre skutki nadwagi. Niestety czasem, mimo wzmożonych wysiłków, nie udaje nam się schudnąć. Może to dobry moment, by poszukać pomocy specjalisty?

Podpowiadamy, z czego mogą wynikać trudności z utrzymaniem wagi i kiedy wybrać się do dietetyka.

Masz wrażenie, że spróbowałeś już każdej diety, zmieniłeś swój styl życia, regularnie ćwiczysz, a mimo wszystko nie możesz schudnąć? A może każdy zrzucony kilogram powraca po czasie w efekcie jojo? Nie jesteś sam. Okazuje się, że większość osób, która podejmuje samodzielnie decyzję o pozbyciu się zbędnych kilogramów, nie jest zadowolona z efektów. Zwłaszcza, gdy szuka wygodnej diety, która pozwala szybko schudnąć, w rezultacie wybiera np. skrajnie niezdrową dietę tłuszczową.

Podłoże problemów z utrzymaniem wagi jest różne, jednak bardzo często jest to wynik źle dobranej lub niewłaściwie interpretowanej diety. Wiele osób w pogoni za szybkim efektem, zbyt drastycznie ogranicza kalorie, przez co organizm zaczyna ze zwiększoną intensywnością magazynować tkankę tłuszczową. Równie szkodliwe są monodiety bazujące na jednej grupie produktów (np. niemal wyłącznie na produktach zawierających białko, jak dieta Dukana).

Po restrykcyjnych głodówkach możemy spodziewać się szybkich efektów, ale równie szybko wrócimy do starej, albo jeszcze wyższej wagi. Jednym słowem, chcąc dobrze tylko dodatkowo sobie szkodzimy.

Z drugiej strony problemy z utrzymaniem wagi często są efektem chorób. Mogą się do nich przyczyniać między innymi: cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy zaburzenia w poziomie hormonów płciowych. W takich sytuacjach samodzielnie dobrana dieta może wywołać wręcz odwrotny od zamierzonego skutek.

Kiedy pójść do dietetyka?

Po poradę do specjalisty powinniśmy się udać przede wszystkim wtedy, gdy chcemy schudnąć, ale nie mamy odpowiedniej wiedzy, jak do tego podejść. Nie ma w tym nic dziwnego. Media bombardują nas doniesieniami na temat „diet cud” i sprzecznymi informacjami o tym, co jest zdrowe, a co nie. Częścią pracy dietetyka jest regularne uaktualnianie swojej wiedzy o wyniki nowych badań, aby jeszcze lepiej dobierać diety do indywidualnych potrzeb.

Dietetyk pomoże ci również, jeżeli do tej pory nie byłeś w stanie wytrwać na samodzielnie dobranej diecie. Zazwyczaj taki stan rzeczy jest efektem tego, że jadłospis nie był dobrze dostosowany. Zbilansowana dieta pomoże ci schudnąć, będzie wygodna, a przy tym posiłki będą tak skomponowane, że nie będziesz odczuwać potrzeby podjadania między nimi. Dzięki temu dotrwanie do końca diety będzie o wiele prostsze.

Efekt jojo

Innym czynnikiem, który powinien cię skłonić do wizyty u dietetyka, jest efekt jojo. Do zadań specjalisty nie należy bowiem wyłącznie zaplanowanie jadłospisu tak, by szybko schudnąć, ale również by utrzymać wagę w fazie stabilizującej.

Pamiętaj, że w walce ze zbędnymi kilogramami tak naprawdę liczy się zmiana nawyków, a nie zmiana liczby na wadze. Doświadczony dietetyk skupi się na przekazaniu ci również dobrych praktyk, które pomogą zachować sylwetkę po osiągnięciu satysfakcjonującej wagi.

Gdy mimo wszystkich stosowanych zaleceń nie możesz schudnąć

Wreszcie – koniecznie powinieneś iść do dietetyka, gdy mimo zdrowej, zbilansowanej diety i regularnych ćwiczeń, nie chudniesz lub wręcz przybierasz na wadze. Specjalista będzie w stanie ocenić, czy ten stan może być spowodowany niezdiagnozowanym schorzeniem i w razie potrzeby zleci ci wykonanie badań, które pozwolą je wykryć.

Do dietetyka nie tylko z nadwagą

Trzeba pamiętać, że dietetyk nie jest wyłącznie specjalistą od odchudzania. Warto skonsultować się z nim w sytuacjach wymagających specjalnej diety – np. w czasie przygotowań do ciąży, w czasie karmienia, ale również podczas menopauzy. Indywidualny jadłospis jest też nieoceniony przy cukrzycy, podwyższonym cholesterolu lub nadciśnieniu tętniczym. Z porady specjalisty mogą skorzystać także sportowcy, którzy chcą zwiększyć wydolność swojego organizmu.

Objawy chorób endokrynologicznych mogą przypominać wiele innych schorzeń. Dlatego przed wizytą u endokrynologa warto skorzystać z porady lekarza rodzinnego lub internisty, który oceni, czy problem rzeczywiście dotyczy układu hormonalnego.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Endokrynolog nie zajmuje się tylko problemami z tarczycą, ale wieloma innymi zaburzeniami na tle hormonalnym. To bardzo szeroka dziedzina medycyny, bo hormony produkowane są przez wiele narządów i regulują niemal wszystkie procesy zachodzące w naszym organizmie.

Niespecyficzne objawy chorób endokrynologicznych

Objawy chorób endokrynologicznych nie są specyficzne. Podobne do nich może wywoływać wiele innych schorzeń. Dlatego podczas wstępnej diagnostyki u lekarza pierwszego kontaktu możesz otrzymać zalecenie zrealizowania badań, których wyniki będą potrzebne endokrynologowi do postawienia diagnozy.

Gdybyśmy bez tych badań udali się od razu do endokrynologa, ten musiałby je zlecić i musielibyśmy umówić się na kolejną wizytę. To niepotrzebna strata czasu. Jeśli natomiast lekarz rodzinny lub internista stwierdzi, że schorzenie nie dotyczy układu hormonalnego, rozpocznie diagnostykę lub leczenie, nie opóźniając go czekaniem na wizytę u endokrynologa.

Fluor to pierwiastek, który ma działanie wzmacniające szkliwo, przez co działa skutecznie w ochronie zębów przed próchnicą. Profesjonalny zabieg fluoryzacji polega na nałożeniu na oczyszczone zęby preparatu z zawartością fluoru.

Najczęściej są to preparaty w postaci pianki, żelu lub lakierów, którymi higienistka pokrywa powierzchnię zębów pacjenta. Zazwyczaj jest wykonywany jako ostatni etap profesjonalnego czyszczenia zębów w gabinecie stomatologicznym oraz w profilaktyce przeciwdziałania próchnicy u pacjentów ze skłonnością do ubytków, jak również z nadwrażliwością zębów.

Na czym polega instruktaż higieny jamy ustnej?

Indywidualny instruktaż higieny ma na celu zmotywowanie pacjenta do prawidłowego dbania o higienę jamy ustnej. Podczas wizyty higienistka stomatologiczna edukuje pacjenta w zakresie prawidłowych technik oczyszczania jamy ustnej, posługiwania się przyborami dodatkowymi (np. nicią dentystyczną, szczoteczkami międzyzębowymi, irygatorem wodnym) oraz pomaga eliminować błędne nawyki i przyzwyczajenia pacjenta w zakresie żywienia (np. eliminacja z diety węglowodanów) oraz szkodliwych nawyków (np. palenie papierosów).

Profesjonalnie przeprowadzony oraz dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta instruktaż higieny powinien stanowić dla pacjenta wskazówkę do poprawnego dbania o stan zdrowia jamy ustnej podczas codziennych, samodzielnych zabiegów oczyszczania.

Grypa żołądkowa, czyli zapalenie żołądkowo-jelitowe, znana jest też pod nazwą grypa jelitowa lub jelitówka. Najczęstsze objawy grypy żołądkowej to nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha i objawy grypopodobne (bóle głowy i mięśni, gorączka). Sprawdź sposoby leczenia oraz co jeść przy grypie żołądkowej.

Grypa żołądkowa (grypa jelitowa, jelitówka) to potoczna nazwa schorzenia, które fachowo nazywane jest zapaleniem żołądkowo-jelitowym. Jest to zbiór dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego wywołany przez wirusy, ale nie przez wirusa grypy, dlatego nazwa „grypa żołądkowa” nie jest prawidłowa z medycznego punktu widzenia.

Objawy grypy żołądkowej

Najczęstsze objawy grypy żołądkowej to nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha i objawy grypopodobne (bóle głowy i mięśni, gorączka). Choroba zazwyczaj przebiega łagodnie i ulega samoistnemu wyleczeniu w ciągu kilku dni.

Kiedy powinno się pójść do lekarza z jelitówką?

W zdecydowanej większości przypadków (90%) zapalenie żołądkowo-jelitowe ustępuje samoistnie i nie powoduje powikłań. Jednak nasilone wymioty i biegunka, prowadząc do odwodnienia, mogą stanowić poważne zagrożenie. Sygnały, które wskazują na poważny stan chorego i wymagają kontroli lekarskiej to:

U dorosłych:

  • nieprzerwane wymioty,
  • biegunka trwająca dłużej niż 2–3 dni,
  • pojawienie się objawów odwodnienia:
    • nadmierne pragnienie,
    • sucha skóra i wyschnięte usta,
    • niewielka ilość lub brak oddawanego moczu albo oddawanie moczu o ciemnym zabarwieniu,
  • wyraźne osłabienie,
  • ból lub zawroty głowy,
  • silny ból brzucha lub odbytu,
  • krew w stolcu lub stolce o bardzo ciemnym, wręcz czarnym, zabarwieniu,
  • gorączka powyżej 38ᵒC, trwająca ponad 3 dni.

U dzieci są to:

  • biegunka trwająca dłużej niż 24–48 godzin,
  • intensywne wymioty,
  • pojawienie się objawów odwodnienia:
    • niezmoczenie pieluszki lub nieoddanie moczu przez 3 lub więcej godzin,
      wyschnięte usta lub płacz bez łez,
    • zmniejszenie napięcia skóry – napięcie skóry można sprawdzić w prosty sposób: pociągając do góry fałd skóry na brzuchu, obok pępka – jeżeli po puszczeniu fałd ten utrzyma się w tej pozycji przez kilka sekund to świadczy to o odwodnieniu,
    • wydłużony czas powrotu krwi w naczyniach włosowatych (czas powrotu kapilarnego) – można je sprawdzić naciskając na paznokieć – pod wpływem ucisku zbieleje on, ale po ok. 1,5 sekundy powinien wrócić różowy kolor, natomiast, jeżeli tak się nie stanie, i zbielenie paznokcia będzie trwało dłużej, to świadczy to o odwodnieniu organizmu;
    • sucha skóra i język, wyschnięte usta,
    • wyraźnie wzmożone pragnienie,
  • gorączka powyżej 39ᵒC,
  • krew w stolcu lub stolce o bardzo ciemnym, wręcz czarnym, zabarwieniu,
  • nadmierna senność,
  • nienaturalna drażliwość,
  • apatia, brak zainteresowania otoczeniem, niechęć do zabawy
  • zapadnięte policzki, oczy lub brzuch oraz ciemiączko u niemowląt.

Leczenie grypy żołądkowej

Najważniejszą rzeczą w leczeniu zapalenia żołądkowo-jelitowego jest zapobieganie odwodnieniu, czyli dbanie o odpowiednie nawadnianie chorego.

Szacuje się, że po każdym luźnym stolcu lub wymiotach chory powinien przyjąć od 350 do 700 ml płynów. Nie powinno nawadniać się samą wodą, ponieważ nie zawiera ona potrzebnych soli mineralnych. Nie nawadniajmy też gotowymi sokami owocowymi lub napojami gazowanymi, gdyż cukier w nich zawarty może nasilać objawy.

Lepiej wykorzystać do tego musy i kompoty jabłkowe, klarowne zupy, preparaty elektrolitowe dostępne w aptece bez recepty lub samodzielnie wykonany roztwór cukrowo-elektrolitowy. Jego wykonanie jest proste i polega na rozpuszczeniu w 200 ml wody przegotowanej następujących składników:

  • 0,9 g soli kuchennej = końcówka trzonka łyżeczki,
  • płaska łyżeczka cukru, buraczanego lub trzcinowego.

Wymioty nie stanowią przeszkody w doustnym nawadnianiu, są wręcz dodatkowym do tego wskazaniem – należy jedynie podawać małe porcje chłodnego napoju bardzo często (np. 5-10 ml co 5-10 minut).

Jeżeli chory nie wymiotuje to należy namawiać go do jedzenia, ponieważ przyspieszy to ustępowanie wodnistej biegunki. Dzieje się tak, dlatego że pokarm pobudza regenerację uszkodzeń błony śluzowej jelit oraz wchłanianie wody i elektrolitów. Chory powinien jeść to, na co ma ochotę, w małych porcjach, ale często.

Co jeść przy grypie żołądkowej?

Posiłki powinny być lekkostrawne i opierać się na gotowanym ryżu, makaronie, ziemniakach, pszenicy, owsie. Urozmaicić je można o krakersy, banany, jogurt, zupy i gotowane warzywa. Powinno unikać się potraw ciężkostrawnych i smażonych oraz słodkiego mleka, kawy, mocnej herbaty, alkoholu, słodyczy, świeżych owoców i gotowych soków owocowych (soki te zawierają dużo cukru, który może nasilać objawy). Do normalnej diety można powrócić po uformowaniu się stolców i wyraźnej poprawie samopoczucia chorego.

Leki na grypę żołądkową

Wspomagająco w leczeniu zapaleń żołądkowo-jelitowych można stosować probiotyki, czyli leki, w skład których wchodzą żywe bakterie podobne do tych z flory fizjologicznej. Wspomagają one odbudowę i działanie prawidłowej flory bakteryjnej – wytwarzają niekorzystne dla bakterii chorobotwórczych substancje, współzawodniczą w przyleganiu do nabłonka jelit oraz wykorzystują składniki pokarmowe niezbędne do rozwoju szkodliwych drobnoustrojów. Stosowanie probiotyków skraca czas trwania choroby i ogranicza jej nasilenie. Są one dostępne w aptekach bez recepty.

Dzieci powyżej 6. roku życia i dorośli w celu zmniejszenia objawów mogą zastosować dostępne bez recepty leki przeciwbiegunkowe (np. loperamid) i przeciwgorączkowe (np. paracetamol – w tej sytuacji jest lepszy niż ibuprofen, ponieważ nie obciąża układu pokarmowego). Leków tych nie powinno się stosować w przypadku wystąpienia biegunki z domieszką krwi lub wysokiej gorączki, dlatego przed ich zażyciem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą albo przeczytaj ulotkę dołączoną do opakowania.

Przyczyny grypy żołądkowej

Przyczyną grypy żołądkowej jest w zdecydowanej większości zakażenie wirusami (noro-, rota- lub adenowirusami). Można się nimi zarazić przez zakażone pokarmy, skażoną wodę, kontakt bezpośredni z osobą chorą lub drogą kropelkową.

Czym różni się grypa żołądkowa od zatrucia pokarmowego?

Podstawową różnicą pomiędzy zakażeniem przewodu pokarmowego, a zatruciem pokarmowym są ich przyczyny. Zakażenie przewodu pokarmowego wywołane jest przez wirusy, a zatrucie pokarmowe przez bakterie, toksyny bakteryjne lub pasożyty, którymi było skażone jedzenie.

Zatrucie pokarmowe wywoływane jest m.in. przez toksynę gronkowcową, bakterie Salmonella, niektóre grzyby i pasożyty (np. lamblie).

Ciekawym przypadkiem zatrucia pokarmowego jest zatrucie toksyną botulinową, czyli tzw. jadem kiełbasianym. Jest on wytwarzany przez laseczki Clostridium botulinum, a źródłem zakażenia są najczęściej przeterminowane lub niewłaściwie przechowywane konserwy mięsne, rybne i jarzynowe. Ważnym sygnałem mówiącym o tym, że dana konserwa nie nadaje się do spożycia, jest wybrzuszenie wieczka.

Jad kiełbasiany to jedna z najsilniejszych znanych toksyn, działa porażająco na mięśnie i może prowadzić do śmierci. Mimo tego ma on szerokie zastosowanie w medycynie – nie tylko estetycznej (np. wypełnianie zmarszczek), ale też w leczeniu nadpotliwości dłoni, stóp i pach, migren, nerwobóli, nadmiernego napięcia mięśni i wielu innych dolegliwości. Toksyna botulinowa widnieje również w spisie substancji, które mogą być wykorzystane jako broń biologiczna.

Rozpoznanie grypy żołądkowej

Zazwyczaj do postawienia diagnozy lekarzowi wystarczy dokładny wywiad oraz zbadanie pacjenta, więc nie ma potrzeby robienia dodatkowych badań.

Czy grypę żołądkową da się wyleczyć?

W większości wypadków choroba ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Stosowanie się do zaleceń (odpowiednie nawadnianie i lekkostrawna dieta, ewentualnie stosowanie probiotyków) pomaga złagodzić objawy i skrócić czas trwania dolegliwości. U małych dzieci, osób starszych i osób z osłabioną odpornością zapalenie żołądkowo-jelitowe może być przyczyną hospitalizacji, głównie z powodu odwodnienia.

Powikłania grypy żołądkowej

Najczęstszym powikłaniem choroby jest odwodnienie. Jest to stan, w którym w organizmie znajduje się za mało wody i substancji mineralnych niezbędnych do jego prawidłowego działania. Np. gdy brakuje magnezu i potasu może dojść do zaburzeń w pracy serca, włącznie z jej zatrzymaniem.

Nieleczone odwodnienie stanowi zagrożenie życia, szczególnie u niemowląt, małych dzieci i osób starszych. Prowadzi do utraty sił, senności, osłabienia organizmu, utraty świadomości, a nawet, wraz z postępowaniem odwodnienia, do uszkodzenia narządów wewnętrznych i śmierci.

Zapobieganie grypie żołądkowej

  • Unikaj kontaktu z osobami mającymi objawy grypy żołądkowej.
  • Umyj powierzchnie, których dotykały zakażone osoby, wodą z detergentem.
  • Myj ręce wodą z mydłem przed jedzeniem i przygotowywaniem posiłku oraz po każdorazowym skorzystaniu z toalety.
  • Myj owoce i warzywa przed spożyciem na surowo lub obieraj je ze skórki.
  • Unikaj tzw. „produktów wysokiego ryzyka”, czyli niepasteryzowanego mleka i jego przetworów, wędzonych ryb, owoców morza, podrobów, niedogotowanego mięsa, jajek na miękko, surowych warzyw i owoców, niedogotowanej wody.
  • Właściwie przechowuj produkty spożywcze.
  • Dbaj o czystość sprzętów i wyposażenia kuchni.

Co zrobić, jak już choruję na grypę żołądkową?

  • Podczas biegunki i wymiotów na bieżąco uzupełniaj płyny, najlepiej przy pomocy roztworów elektrolitowych kupionych w aptece lub zrobionych samodzielnie w domu.
  • Przy wystąpieniu któregokolwiek z objawów alarmowych nie zwlekaj z wizytą u lekarza.
  • Nie podejmuj samodzielnego leczenie antybiotykami (antybiotyki nie działają na wirusy) i zachowaj rozsądek w samodzielnym leczeniu lekami przeciwbiegunkowymi i przeciwwymiotnymi.
  • Pamiętaj, że możesz być potencjalnym źródłem zakażenia dla innych domowników – dlatego bardzo skrupulatnie przestrzegaj zasad higieny osobistej, takich jak mycie rąk po każdorazowym skorzystaniu z toalety.

 

Choroba Hashimoto, nazywana fachowo przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, to zapalenie tarczycy spowodowane nieprawidłowym działaniem układu odpornościowego.

W jej przebiegu układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (aTPO), czyli enzymowi zaangażowanemu w prawidłową syntezę tyroksyny – jednego z hormonów tarczycy. Przeciwciała te atakują tarczycę i niszczą ją, prowadząc do jej niedoczynności.

Choroba Hashimoto ma zazwyczaj charakter przewlekły, ale może też dojść do jej bardzo gwałtownego rozwoju. W takich przypadkach przed rozwojem niedoczynności może dojść do przejściowego stanu nadczynności tarczycy, który jest krótki i trwa zwykle nie dłużej niż kilka tygodni. Jest on spowodowany zwiększonym uwalnianiem hormonów do organizmu przez uszkodzoną tarczycę.

Choroba ta jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy i występuje u ok. 8% kobiet i 1% mężczyzn. U chorych z innymi chorobami autoimmunologicznymi, np. cukrzycą typu 1, celiakią, reumatoidalnym zapaleniem stawów czy bielactwem, zdarza się częściej.

Przyczyny choroby Hashimoto

Jak w przypadku każdej choroby autoimmunologicznej, przyczyną choroby Hashimoto są przeciwciała wytwarzane przez własny układ odpornościowy. Przeciwciała te są skierowane przeciwko niektórym elementom budowy tarczycy (m.in. enzymom) i wywołują przewlekły stan zapalny prowadzący do zwłóknienia tarczycy i zaprzestania wytwarzania hormonów.

Objawy choroby Hashimoto

Objawy choroby Hashimoto to objawy niedoczynności tarczycy. Wynikają one głównie ze spowolnienia pracy organizmu i są to przede wszystkim:

  • wzrost masy ciała,
  • osłabienie, szybkie męczenie się podczas wysiłku, ogólne zmęczenie
    senność,
  • zaburzenia koncentracji i pamięci,
  • uczucie chłodu, łatwe marznięcie,
  • zaparcia,
  • suchość skóry,
  • pogrubienie rysów twarzy,
  • chrypka, matowy głos.

U kobiet dodatkowo pojawiają się zaburzenia miesiączkowania (skrócenie długości cyklu, obfite miesiączki), trudności z zajściem w ciążę i trudności w jej donoszeniu, a u mężczyzn – osłabienie libido i czasami zaburzenia wzwodu.

Rozpoznanie choroby Hashimoto

Stawiając diagnozę, lekarz weźmie pod uwagę:

  • charakterystyczne objawy,
  • obserwacje płynące z badania pacjenta,
  • wyniki badań dodatkowych.

Podstawowe badania, jakie wykonywane są przy podejrzeniu choroby Hashimoto, to ocena stężenia TSH we krwi oraz oznaczenie stężenia przeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej (aTPO). Chorobę Hashimoto potwierdza podwyższone miano przeciwciał anty-TPO.

U niektórych chorych konieczne jest ponadto wykonanie badania USG tarczycy a niekiedy także biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej. To ostatnie badanie jest szczególnie ważne w przypadku pojawienia się guzka tarczycy.

Zdarza się, że rozpoznana choroba Hashimoto nie powoduje zaburzeń czynności tarczycy. W takich przypadkach chory powinien być pod kontrolą lekarską i okresowo powtarzać badania laboratoryjne.

Leczenie choroby Hashimoto

Leczenie choroby Hashimoto polega przede wszystkim na wyrównaniu stanu pacjenta poprzez stosowanie hormonów tarczycy w postaci tabletek. O ile lekarz nie zalecił inaczej, lek powinien być przyjmowany rano, na czczo, 30 minut przed śniadaniem. Leczenie trwa zwykle do końca życia. Poza przyjmowaniem tabletek chory powinien także ograniczyć spożycie jodu.

Po rozpoczęciu leczenia chory powinien okresowo, w początkowym okresie choroby częściej, później rzadziej, kontrolować skuteczność leczenia przez badanie poziomu TSH.

Rokowanie i powikłania choroby Hashimoto

Choroba Hashimoto ma charakter przewlekły, a w przypadku rozwinięcia niedoczynności tarczycy wymaga stałego przyjmowania leków.

Długoletni przebieg choroby zwiększa ryzyko rozwoju chłoniaka tarczycy i raka brodawkowatego tarczycy.

Wczesne rozpoznanie i prawidłowe leczenie sprawia, że choroba Hashimoto nie prowadzi do pogorszenia jakości życia. Jedynie nierozpoznana choroba lub przerwane leczenie negatywnie odbijają się na życiu chorego i mogą prowadzić do powikłań.

Najcięższym powikłaniem nieleczonej choroby Hashimoto jest śpiączka hipometaboliczna. Może ona prowadzić do śmierci, szczególnie u osób chorujących również na choroby układu oddechowego czy krążenia. Występuje rzadko, a wywołana może być przez zakażenie (zazwyczaj przez zapalenie płuc), uraz albo przyjęcie niektórych leków (np. amiodaronu czy litu). Objawy śpiączki to obniżenie temperatury ciała, spowolnienie bicia serca, zmniejszenie liczby oddechów, obniżenie stężenia cukru we krwi, ogólne osłabienie, otępienie i osłabienie napięcia mięśniowego.

U kobiet ciężarnych niewyrównana niedoczynność tarczycy może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia poronienia, porodu przedwczesnego, anemii, nadciśnienia indukowanego ciążą, odklejenia łożyska i krwotoku poporodowego.

Zapobieganie chorobie Hashimoto

Chorobie Hashimoto nie można zapobiegać, można jedynie zapobiegać jej powikłaniom, dzięki wczesnemu wykryciu i wdrożeniu leczenia.

Badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopia)

Badanie endoskopowe jest najlepszym sposobem rozpoznania choroby wrzodowej. Polega na włożeniu przez usta do żołądka i dwunastnicy cienkiej giętkiej rurki, przez którą lekarz wykonujący badanie może oglądać wnętrze tych narządów. Po stwierdzeniu owrzodzenia (zwłaszcza żołądka) lekarz zwykle pobiera podczas badania wycinki do badania mikroskopowego. Pobierane są również wycinki w celu stwierdzenia zakażenia Helicobacter pylori.

Badanie rentgenowskie (radiologiczne) górnego odcinka przewodu pokarmowego

Badanie rentgenowskie jest mniej czułe niż endoskopia dla wykrycia wrzodu. Około 30% owrzodzeń pozostaje nie wykrytych tym badaniem. Dlatego gastroskopia w większości przypadków jest badaniem preferowanym przez lekarzy.

Testy wykrywające Helicobacter pylori

Istnieje szereg metod wykrywających Helicobacter pylori, najczęściej wykorzystywane to:

Test urazowy

Pobrany w czasie gastroskopii wycinek przenoszony jest na specjalną płytkę. Zmiana koloru podłoża z żółtego na czerwony świadczy o reakcji chemicznej zachodzącej przy obecności bakterii. Dodatni wynik badania oznacza obecność Helicobacter pylori. Wynik znany jest bezpośrednio po wykonaniu endoskopii.

Badanie histologiczne

Wycinek z żołądka, po użyciu specjalnych procedur barwiących, poddawany jest badaniu pod mikroskopem. Bakterie widoczne są w preparacie. Na wynik tego badania czeka się zwykle 10 do 14 dni.

Badania serologiczne

Badania serologiczne wykrywają we krwi obecność reakcji odpornościowej organizmu (przeciwciał) na zakażenie bakterią. Badanie polega na pobraniu krwi, w której oznacza się obecność przeciwciał. Są one mniej czułe niż wymienione poprzednio metody.

W większości przypadków można na ich podstawie rozpoznać infekcję. Natomiast nie nadają się do oceny skuteczności leczenia, ponieważ obecność przeciwciał stwierdza się jeszcze po kilku latach po leczeniu. Zatem po skutecznym leczeniu test jest nadal dodatni, co nie oznacza niepowodzenia zastosowanego leczenia.

Test oddechowy

Jest to test bardzo dobry (przez wielu ekspertów uznawany jako ‘złoty standard’ w diagnostyce Helicobacter pylori), w dodatku nie obciążający badanego. Może być wykonywany również u dzieci i kobiet w ciąży. Czułość i swoistość testu sięga prawie 100%. Zaletą testu jest fakt, że nadaje się do sprawdzenia wyniku leczenia zakażenia tą bakterią.

Wszyscy żyjemy w stresie. Odczuwamy stres w pracy i w życiu codziennym. Zwykle się spieszymy, nie mamy czasu jeść regularnie, odpocząć czy wyspać się. Jeśli widzisz u siebie objawy nadmiernego napięcia, dowiedz się, jakie są sposoby na stres.

Choć definicji stresu jest wiele, najogólniej możemy określić go jako nieswoistą reakcję organizmu na wszelkie stawiane mu żądanie. Przez nieswoistą rozumiemy taką reakcję, która jest podobna do innych, niezależnie od wywołującego ją bodźca. Bodźce, które ją powodują, nazywamy stresorami.

Inna, nieco bardziej rozbudowana definicja, mówi, że możemy w trojaki sposób traktować omawiane zagadnienie:

  • jako bodziec, czyli określoną sytuację,
  • jako reakcję organizmu na czynniki stresujące,
  • jako wynik interakcji między osobą a otoczeniem.

Warto również zwrócić uwagę, że zwykle używając słowa „stres”, mamy na myśli negatywne napięcie, czyli tzw. dystres.

Czy stres może działać pozytywnie?

Tak, jest jeszcze jedno oblicze stresu – tzw eustres, czyli taki rodzaj stresu, który motywuje do działania. Jest niezbędny do tego, abyśmy działali efektywnie. Mobilizuje nas, poprawia wydajność i pomaga skoncentrować energię na zadaniu, jakie mamy do wykonania.

Stres w tym wydaniu jest potrzebny, mechanizm eustresu utrzymywał w gotowości do działania, ucieczki i radzenia sobie z wyzwaniami człowieka pierwotnego, współcześnie również pomaga nam z radzeniem sobie z codziennym życiem.

Sposoby na stres

Walka ze stresem nie jest niczym trudnym, jeśli tylko zastosujemy odpowiednie metody radzenia sobie. Po angielsku nazywa się na to „coping”, czyli „aktywność ukierunkowaną na odzyskanie równowagi pomiędzy wymaganiami i możliwościami oraz na poprawę stanu emocjonalnego”.

Metody radzenia sobie ze stresem 

Poniżej przedstawiono kilka wybranych sposobów walki ze stresem, które są dostępne niemalże dla wszystkich i które można łatwo zastosować w codziennym życiu.

6 metod radzenia sobie ze stresem

  • Głębokie oddychanie
    Najprostszym sposobem i chyba najbardziej znanym, który można zastosować w obliczu dystresu jest głębokie oddychanie. Należy zwracać jednak uwagę, aby oddech był spokojny i miarowy. Badania naukowe wskazują, że wzięcie głębokiego oddechu pomaga w przywróceniu równowagi i zmniejszenia poczucia niepokoju.
  • Wizualizacje
    Chodzi o wyobrażanie sobie pozytywnych rzeczy. Codziennie rano warto wyobrazić sobie, co miłego cię dzisiaj spotka. Wizualizacje pomagają zmienić negatywne nastawienie i przezwyciężyć stresujące chwile.
  • Aktywność fizyczna
    Aby skutecznie radzić sobie ze stresem, należy regularnie wykonywać ćwiczenia fizyczne dostosowane do swoich możliwości. Ruch bowiem poprawia nasze samopoczucie i pozwala naszej psychice odpocząć. Aktywność fizyczna jest również bardzo dobrym sposobem na rozładowanie emocji i powrócenie do równowagi po stresującym dniu.
  • Regularny sen
    Właściwa ilość, jakość i regularność snu jest niezbędna, aby organizm wypoczął i tym samym, aby zwiększyły się nasze zasoby radzenia sobie ze stresem.
  • Odpowiednie odżywianie się
    Zwracajmy uwagę na to, co jemy i jak szybko spożywamy posiłek. Im wolniej jemy i im mniej jest np. tłustych potraw w naszej diecie, tym lepiej się czujemy. Warto wykorzystać wspólne spotkania przy stole, jako okazję do nawiązania kontaktu z innymi ludźmi, celebrowanie posiłku i czerpanie z niego przyjemności.

Wypoczynek
Starajmy się zachować równowagę pomiędzy życiem zawodowym i prywatnym, dając sobie szansę na wypoczynek. W zależności od upodobań i cech charakteru możesz się zdecydować na wypoczynek czynny (np. sport, zwiedzanie, podróżowanie) lub bierny (np. sen).

Objawy stresu

Każdy z nas nieco inaczej zachowuje się w stresującej sytuacji, postępuje zgodnie ze swoim wzorcem zachowania. Najbardziej typowe objawy to zwykle:

  • przyspieszone tętno,
  • wzmożone pocenie się,
  • suchość w jamie ustnej,
  • kołatanie serca,
  • poczucie napięcia,
  • rozdrażnienie,
  • nerwowość,
  • zaburzenia koncentracji uwagi,
  • nadpobudliwość ruchowa,
  • chaotyczne wypowiadanie się,
  • tiki nerwowe.

Należy zaznaczyć, że mogą występować też nietypowe reakcje na stres, takie jak np.:

  • atak śmiechu, który ma rozładować napięcie,
  • zastyganie w bezruchu bez możliwości jakiegokolwiek działania.

Objawy związane ze stresem przeżywanym przez dziecko stresem najczęściej ujawniają się w jego zachowaniu – mogą to być:

  • nadmierna lękliwość,
  • agresywność,
  • zaburzenia w skupianiu uwagi,
  • obniżenie wyników w nauce,
  • czynności nawykowe (ssanie kciuka, ogryzanie paznokci), zaburzenia snu (koszmary nocne),
  • zaburzenia odżywiania, a także dolegliwości somatyczne takie jak bóle głowy, brzucha, moczenie.

Przyczyny stresu – czyli dlaczego trzęsą ci się ręce?

Przyczyny stresu są bardzo różne. Dotyczą zarówno sfery zawodowej jak i prywatnej. Najczęściej występującymi przyczynami mogą być: utrata bliskiej osoby, wypadek, utrata pracy czy zdrowia, problemy finansowe, ale również pozytywna zmiana taka jak: zawarcie związku małżeńskiego, awans czy narodziny dziecka.

Ogólnie, można stwierdzić, że stres pojawia się zwykle wtedy, gdy mamy do czynienia z czymś nowym, nieznanym, a jednocześnie brakuje nam doświadczenia i schematu postępowania w danej sytuacji.

Jeżeli chodzi o stres w pracy, to pojawia się on zwykle przy poczuciu niskiej kontroli przy wykonywaniu zadań lub jej braku, niedocenianiu dobrze wykonanych zadań, niejasnych lub zbyt wysokich oczekiwaniach czy przy pracy w środowisku pełnym presji.

Dzieciństwo to nie tylko czas na beztroską zabawę, to również okres, kiedy dzieciom stawia się wysokie wymagania. Przyczyn stresu u dzieci najczęściej upatruje się w takich sytuacjach jak pójście do przedszkola, separacja od rodziców, trudności związane z koniecznością funkcjonowania w grupie rówieśniczej i utratą wyjątkowości.

W okresie szkolnym stres wiąże się z wysokimi wymaganiami związanymi z nauką, presją osiągania sukcesów, najlepszych ocen oraz przeciążeniem obowiązkami pozaszkolnymi. Skutkuje to brakiem czasu wolnego i coraz częściej występującymi problemami z funkcjonowaniem w grupie.

Do sytuacji stresowych zalicza się także różnego rodzaju traumatyczne wydarzenia, których doświadczają dzieci np. przemoc w rodzinie, bycie świadkiem przemocy, rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, powódź, wypadek czy diagnoza choroby zagrażającej życiu lub zdrowiu.

Rozpoznanie stresu

Jeżeli czujemy, że stres w naszym życiu jest zbyt silny i nie potrafimy sobie z nim poradzić lub występują dodatkowe dolegliwości np. ze strony układu pokarmowego, należy zgłosić się do internisty lub psychologa, który postawi odpowiednie rozpoznanie na podstawie wywiadu i odpowiednich testów oraz zajmie się leczeniem.

Leczenie stresu

Leczenie długotrwałego stresu, w zależności od przypadku, polega na przyjmowaniu odpowiednich leków uspokajających lub tylko na uczęszczanie na wizyty do psychologa. Psycholog edukuje pacjenta w kwestii radzenia sobie ze stresem lub w przypadku cięższego stanu, prowadzi z pacjentem psychoterapię.

W zależności od przyczyny stresu stosowane są różne techniki, np. w przypadku fobii czy traumatycznego przeżycia stosuje się m.in. tzw. desensytyzację polegającą na stopniowym obniżaniu intensywności reakcji pacjenta na bodziec stresogenny.

Inną techniką jest modelowanie, gdzie pacjent uczy się pożądanych zachowań poprzez obserwowanie i naśladowanie.

Leczenie stresu u dzieci

W przypadku dzieci zalecane jest następujące postępowanie:

  • Należy pamiętać, że najważniejsze jest wsparcie od rodziców, poświęcanie dziecku czasu, wykazanie spokoju, zainteresowania przeżyciami dziecka, uważne słuchanie oraz unikanie sytuacji, filmów, które mogą powodować narastanie symptomów.
  • Rodzice nie powinni wymuszać rozmów na trudne tematy, ale zachęcać dziecko do inicjowania samemu takich rozmów, ważne są uczucia dziecka.
  • Należy przykładać dużą wagę do zdrowego odżywiania dziecka oraz jego odpoczynku.
  • Dziecko powinno mieć zapewnione poczucie bezpieczeństwa oraz po stresującym wydarzeniu szybko powrócić do codziennych przyzwyczajeń, rytuałów, poprzedniego rytmu życia.
  • W sytuacji kiedy objawy związane z przeżytym przez dziecko stresem utrzymują się ponad miesiąc i uniemożliwiają dziecku prawidłowe codzienne funkcjonowanie warto zgłosić się po poradę do psychologa.

Rokowanie i powikłania stresu

Rokowania w tym przypadku zależą głównie od chęci i stanu pacjenta. Zwykle za pomocą psychoedukacji, zwłaszcza dzięki omówieniu na wizycie u psychologa, a potem zastosowaniu przez pacjenta odpowiednich metod radzenia sobie ze stresem, istnieje szansa zmniejszenia stresu do pożądanego poziomu. Jeżeli natomiast stres był długotrwały i wystąpiły powikłania, wskazana jest psychoterapia a czasami również farmakoterapia.

Skutki długotrwałego, chronicznego stresu mogą być bardzo rozległe i dotyczyć zarówno sfery psychologicznej jak i somatycznej.

Jeżeli chodzi o psychologiczne powikłania to pojawiają się np. zaburzenia psychosomatyczne, epizody depresyjne czy zaburzenia lękowe. Najbardziej jednak charakterystycznym jest zespół wypalenia zawodowego.

Jeżeli chodzi o somatyczne powikłania stresu, to stres może być jednym z czynników ryzyka rozwoju chorób układu krążenia, układu pokarmowego czy cukrzycy.

W polskiej literaturze naukowej, problem wypalenia zawodowego zaczął być poruszany w latach 80. XX wieku. Pionierką w tej dziedzinie była Christina Maslach, która stworzyła konstrukt wypalenia zawodowego. Określiła go, jako „psychologiczny zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz obniżonego poczucia dokonań osobistych, który może wystąpić u osób pracujących z ludźmi w określony sposób”.

Syndrom ten może pojawić u osób, które mają częsty kontakt w pracy z drugim człowiekiem a jego składnikami są:

  • wyczerpanie emocjonalne,
  • depersonalizacja, czyli negatywny, pozbawiony empatii stosunek do innych oraz
  • obniżone poczucie dokonań osobistych.

Objawami wypalenia zawodowego mogą być np.:

  • bóle głowy, pleców, mięśni,
  • poczucie porażki, zwątpienia w siebie,
    utrata motywacji,
  • wzrastające cyniczne i negatywne poglądy,
  • izolowanie się od innych,
  • zwlekanie z wykonywaniem zadań,
  • wyładowywanie swoich frustracji na innych.

Zalecane postępowanie

Zalecane postępowanie podczas wdrażania powyższych sposobów w codzienne życie to stosowanie kilku prostych zasad na przykład:

  • wysypiaj się,
  • dobrze się odżywiaj,
  • sprawiaj sobie małe przyjemności każdego dnia,
  • nie pracuj zbyt długo,
  • ćwicz każdego dnia.

Zaparcia to zbyt rzadkie wypróżnienia, czyli 2 razy w tygodniu lub rzadziej. Stolce są wtedy twarde, oddawane z wysiłkiem i często towarzyszącym uczuciem niepełnego wypróżnienia. Problem ten dotyczy 20-30% populacji i zdecydowanie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn.

Na zaparcia cierpią głównie osoby starsze i pacjenci z ograniczoną zdolnością do poruszania się oraz osoby stosujące leki, które zwalniają perystaltykę jelit – np. morfinę.

Podział zaparć

Zaparcia można podzielić na trzy grupy, w zależności od przyczyny:

  • zaparcia czynnościowe, inaczej nazywane nawykowymi,
  • atoniczne – ich przyczyną jest zwolnienie perystaltyki jelit, w wyniku czego dochodzi do nadmiernego wchłaniania wody w jelicie grubym i zagęszczenia mas kałowych; stają się one zbite i twarde, a stolec oddawany jest w postaci suchych wałków.
  • spastyczne – ich przyczyną jest zaciskanie się jelita wokół mas kałowych. Prowadzi to do stanów zapalnych błony śluzowej, a w wyniku tego zaparcia mogą występować naprzemiennie z wolnymi stolcami. Kał oddawany jest w postaci małych grudek lub cienkiego ołówka.
  • zaparcia organiczne – ich przyczyną są fizyczne utrudnienia w przejściu stolca np. w zwężeniu światła jelita przez guz nowotworowy,
  • zaparcia idiopatyczne – ich podłoże nie jest znane. Jest to najczęstszy typ zaparć, występuje u ponad 90% chorych zgłaszających się z tym problemem do lekarza. Występuje u ludzi w każdym wieku, ale wyraźnie częściej diagnozuje się go u kobiet i osób powyżej 65. roku życia.

Przyczyny zaparć

Główne przyczyny zaparć to m.in.:

  • nieregularne odżywianie,
  • nieprawidłowa dieta – o dużej zawartość tłuszczów i węglowodanów prostych, z
  • małą zawartością błonnika,
  • mała ilość wypijanych płynów,
  • siedzący tryb życia,
  • mała aktywność fizyczna,
  • częste powstrzymywanie potrzeby wypróżnienia,
  • niefizjologiczna pozycja defekacyjna (wypróżniać się powinno w pozycji kucznej, a nie siedzącej),
  • nadużywanie środków przeczyszczających,
  • ciąża,
  • niektóre leki, np. opiaty,
  • niektóre choroby – np. choroba Hirschprunga, w której brak jest zwojów nerwowych w ścianie jelita; hemoroidy; rak jelita grubego; choroba uchyłków; niedoczynność tarczycy; cukrzyca; choroba Leśniowskiego-Crohna; depresja; guzy jajnika i macicy; endometrioza.

Objawy zaparć

Zmiana rytmu wypróżnień u osoby, która dotychczas nie miała problemów z oddawaniem stolca, może być ważnym sygnałem alarmowym organizmu i objawem wielu różnych chorób.

Do kontroli lekarskiej powinno skłonić cię szczególnie:

  • wystąpienie objawów ogólnych – niezamierzona utrata ponad 10% masy ciała w ciągu 3-6 miesięcy, osłabienie, gorączka,
  • wystąpienie objawów świadczących o utracie krwi – niedokrwistość, smoliste stolce, dodatni wynik testu na krew utajoną w stolcu,
  • gdy w twojej rodzinie występował rak jelita grubego,
  • gdy masz więcej niż 45 lat.

Rozpoznanie zaparć

Diagnostyka zaparć i ich przyczyny opiera się na:

  • dokładnej rozmowie, podczas której lekarz spyta o częstotliwość wypróżnień, wygląd stolca, czas trwania zaparcia, objawy towarzyszące i stan psychiczny
  • badaniu przedmiotowym, nazywanym badaniem fizykalnym,
  • badaniu proktologicznym, czyli badaniu palcem per rectum (przez odbyt),
  • badaniach laboratoryjnych – przede wszystkim morfologii krwi, ale czasami również stężeniu glukozy, wapnia i TSH we krwi,
  • badaniu endoskopowym jelita grubego – kolonoskopia jest niezbędna u osób powyżej 50. roku życia lub młodszych, jeżeli występują u nich objawy mogące wskazywać na raka jelita grubego lub inną poważną chorobę jelit.

Zaparcia idiopatyczne można rozpoznać u chorego, który nie zgłasza objawów alarmowych i wykluczono u niego przyczyny organiczne.

Leczenie zaparć

Głównym sposobem leczenia zaparć jest zmiana diety – w zależności od rodzaju zaparcia obejmuje ona różne produkty. Jeżeli zmiana diety i stylu życia (zwiększenie wysiłku fizycznego i dbanie o regularne wypróżnienia) nie daje efektów to do leczenia zaparć włącza się leki. W rzadkich przypadkach stosuje się również treningi defekacyjne i leczenie operacyjne.

Dieta przy zaparciach atonicznych

Podstawową rzeczą jest zwiększenie spożycia błonnika do 40-50 g dziennie oraz wypijanie 2,5–3 l płynów, najlepiej wody. Dobrze działa również wypijanie szklanki ciepłej wody rano, na czczo.

Dieta powinna zawierać:

  • pieczywo żytnie, grube kasze, makaron razowy, brązowy ryż, otręby pszenne, siemię lniane,
  • dużo, nawet 1 kg dziennie, warzyw i owoców ze skórką i jadalnymi pestkami, surówki, suszone owoce – śliwki, rodzynki, figi,
  • miód,
  • jogurt, kefir, 1-dniowe mleko ukwaszone, śmietanka,
  • prawdziwa kawa, woda gazowana, kompot z suszonych śliwek, soki owocowe zawierające kwasy organiczne,
  • masło, oliwa, oleje,
  • bulion, rosół,
  • potrawy ostro przyprawione.

Produkty, których należy unikać, to m.in.:

  • kluski, białe pieczywo, biały ryż, kasza manna, mąka ziemniaczana, ciasta z kremem,
  • banany, suszone czarne jagody,
  • mocna herbata,
  • wytrawne czerwone wino,
  • pokarmy powodujące wzdęcia – groch, fasola, bób, warzywa kapustne.

Dieta przy zaparciach spastycznych

Jest to przeciwieństwo diety w zaparciach atonicznych. Dieta ta powinna być łatwostrawna, żeby nie drażnić przewodu pokarmowego. Błonnik powinien pochodzić z warzyw i owoców gotowanych i rozdrobnionych. Jedzone potrawy nie powinny być gorące.

Dieta ta powinna zawierać:

  • produkty z mąki pszennej, drobne kasze,
  • cukier buraczany i cukier mleczny,
  • woda z miodem, soki owocowe i warzywne, zsiadłe mleko, jogurt, kefir, wody mineralne,
  • masło, oliwa, olej, suszone śliwki namoczone w wodzie – jedzone na czczo jogurty i kefiry.

Produkty, których należy unikać to m.in.:

  • białka zwierzęce,
  • pieczywo razowe, grube kasze,
  • warzywa i owoce powodujące wzdęcia (nasiona roślin strączkowych, warzywa kapustne i cebulowe, ogórki, czereśnie) oraz niedojrzałe owoce ze skórką,
  • sery dojrzewające,
  • potrawy smażone, pieczone i ostro przyprawione.

Leki pomocne w leczeniu zaparć to:

  • Preparaty ziołowe z liśćmi senesu – działanie przeczyszczające liści senesu polega na pobudzaniu perystaltyki jelit oraz hamowaniu wchłaniania wody w jelicie grubym, co zmiękcza i ułatwia wydalanie stolca. Preparaty te przyjmuje się doustnie, najczęściej w formie herbatek. Poza działaniem przeczyszczającym liście senesu powodują silne skurcze brzucha, dlatego nie powinny przyjmować ich kobiety w trakcie miesiączki i kobiety w ciąży. Ponadto nie zaleca się ich dzieciom poniżej 12. roku życia oraz kobietom karmiącym piersią.
    Nie przekraczaj maksymalnej dawki dziennej (30 mg), ponieważ nie zwiększy to skuteczności terapii, a może zaszkodzić Twojemu zdrowiu. Czas stosowania preparatu nie powinien przekraczać 10 dni. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania leku to przeczytaj ulotkę lub skonsultuj się z farmaceutą.
  • Preparaty z laktulozą – laktuloza to rodzaj cukru (a dokładnie połączenie dwóch różnych cukrów – galaktozy i fruktozy). Jej działanie przeczyszczające polega na zwiększeniu ilości wody w jelicie grubym, pobudzeniu jego perystaltyki oraz zmiękczeniu kału. Preparaty te stosuje się doustnie, najczęściej w formie syropu. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania leku to przeczytaj ulotkę lub skonsultuj się z farmaceutą.
  • Preparaty z makrogolami – zwiększają one ilość wody w jelicie grubym oraz upłynniają masy kałowe. Preparaty te stosuje się doustnie, najczęściej w formie roztworu do picia. Leku nie powinny stosować dzieci poniżej 8. roku życia i kobiety w ciąży oraz karmiące piersią. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania leku to przeczytaj ulotkę lub skonsultuj się z farmaceutą.
  • Preparaty z bisakodylem – ich działanie przeczyszczające polega na pobudzeniu perystaltyki jelit i zwiększeniu zawartości wody w kale, co ułatwia oddanie stolca. Preparaty te stosuje się doustnie (w formie tabletek) lub doodbytniczo (w formie czopków). Bisakodylu nie można stosować u niemowląt i kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Należy również unikać długotrwałego i regularnego ich stosowania, ponieważ prowadzi to do nasilenia zaparć. Nie powinno się popijać tych leków mlekiem, ponieważ osłabia ono ich działanie. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania leku to przeczytaj ulotkę lub skonsultuj się z farmaceutą.
  • Preparaty z gliceryną – stosować je można doustnie lub doodbytniczo (w formie czopków). Czopki pobudzają perystaltykę jelit i ułatwiają wypróżnienie. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania leku to przeczytaj ulotkę lub skonsultuj się z farmaceutą.

Rokowanie i powikłania zaparć

Niektórzy ludzie całe życie zmagają się z zaparciami i u nich nie jest to stan chorobowy.

Długotrwałe zaparcia nie tylko są uciążliwe i sprawiają dyskomfort, ale mogą też zwiększać ryzyko zachorowania np. na raka jelita grubego.

Zapobieganie zaparciom

Profilaktyką zaparć jest codzienna dbałość o zdrową dietę, włączanie do niej pokarmów zawierających błonnik (np. otręby pszenne) i picie dużej ilości płynów.

Zalecane postępowanie w zaparciach

  • Jedz regularnie i dopasuj dietę do przyczyny zaparć, na jakie cierpisz.
  • Pij dużo płynów, nawet 2,5-3 l dziennie.
  • W wolnym czasie ruszaj się, ćwicz, uprawiaj sporty, bądź aktywny.
  • Nie powstrzymuj niepotrzebnie potrzeby wypróżnienia.
  • Podczas wypróżniania staraj się przyjąć jak najbardziej kuczną pozycję (siedząc na muszli klozetowej możesz podstawić sobie pod stopy niski stołeczek).
  • Nie używaj zbyt często środków przeczyszczających.

Zespół jelita drażliwego (ZJD, z ang. Irritable Bowel Syndrome – IBS) jest przewlekłą chorobą przewodu pokarmowego o charakterze czynnościowym. Polega ona na nawracających zaburzeniach pracy jelit i ich nadreaktywności, niezwiązanych ze zmianami organicznymi lub biochemicznymi w organizmie.

Szacuje się, że na zespół jelita drażliwego cierpi 10-15% ludzi na całym świecie (a w krajach wysoko rozwiniętych jest to nawet do 20%, co powoduje, że choroba ta urasta do rangi choroby cywilizacyjnej).

ZJD może się ujawnić już w okresie dojrzewania, a większość przypadków rozpoznaje się u osób do 45. roku życia. Ponad dwukrotnie częściej stwierdzany jest u kobiet, co jednak nie musi wynikać z ich większej zachorowalności, ale częstszego zgłaszania się po poradę lekarską. Uważa się, że ogólnie – mimo dokuczliwych objawów – wiele przypadków pozostaje niezdiagnozowanych, gdyż chorzy często nie szukają pomocy medycznej.

Przyczyny zespołu jelita drażliwego

Przyczyny ZJD nie są wystarczająco wyjaśnione i nie został wskazany decydujący czynnik wyzwalający objawy – jest to zatem schorzenie idiopatyczne. Wyróżnia się jednak grupę czynników mogących przynajmniej w części odpowiadać za stan chorobowy:

  • uwarunkowania genetyczne – ryzyko wystąpienia dolegliwości jest większe, jeśli choroba wystąpiła u członków rodziny,
  • specyficzne nawyki żywieniowe – m.in. dieta uboga w błonnik, a bogata w tłuszcze, przejadanie się, nadużywanie alkoholu i kofeiny,
  • przebycie różnego typu infekcji jelitowych, wywoływanych przez bakterie, pierwotniaki, pasożyty i wirusy, skutkujących zaburzeniami czucia trzewnego,
  • czynniki psychologiczne, których rola jest coraz bardziej doceniana – czynnikiem wyzwalającym bywa silny stres oraz zaburzenia psychiczne, jak depresja, nerwica, hipochondria, bulimia czy anoreksja.

Zdarza się, że ZJD pojawia się w następstwie:

  • operacji w obrębie jamy brzusznej,
  • nadużywania leków przeczyszczających,
  • stosowania antybiotyków negatywnie oddziałujących na florę bakteryjną jelit.

Objawy zespołu jelita drażliwego

Do objawów zespołu jelita drażliwego należą silne skurczowe bóle brzucha (najczęściej w lewym podbrzuszu) i zaburzenia rytmu wypróżnień (zaparcia i biegunki, również naprzemiennie). Ze względu na rodzaj dominujących objawów wyróżnia się trzy postacie choroby: z przewagą biegunki, z przewagą zaparć, a gdy częstość biegunki i zaparć jest zbliżona – postać mieszaną.

Postać z przewagą biegunki charakteryzuje się oddawaniem luźnego lub wodnistego stolca co najmniej 3 razy na dobę. Biegunka może być poprzedzona bólem brzucha, ustępującym po wypróżnieniu.

W przypadku postaci z przewagą zaparcia stolec jest twardy lub grudkowaty, a wypróżnienia występują rzadziej niż 3 razy w tygodniu i wymagają wysiłku.

W przebiegu choroby mogą pojawiać się również:

  • wymioty,
  • wzdęcie,
  • odbijanie,
  • wczesne uczucie pełności po posiłku,
  • pieczenie w nadbrzuszu,
  • uczucie zalegania pokarmu w żołądku,
  • obecność śluzu w stolcu,
  • bóle głowy,
  • uczucie zmęczenia i niepokoju, dyskomfort psychiczny.

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego ustala lekarz na podstawie wnikliwego wywiadu, oceny objawów oraz diagnostyki mającej na celu wykluczenie innych chorób, dających podobny obraz kliniczny.

Lekarz powinien zwrócić szczególną uwagę na nieprawidłowości w badaniu fizykalnym oraz na informacje o rodzinnym występowaniu nowotworów i chorób zapalnych jelita grubego.n ZJD diagnozowany jest, gdy nawracający ból w obrębie jamy brzusznej trwa przynajmniej jeden dzień w tygodniu w ciągu ostatnich 3 miesięcy i towarzyszą mu co najmniej dwie cechy spośród poniższych:

  • jest zależny od wypróżnienia,
  • wiąże się ze zmianą częstości wypróżnień,
  • nastąpiła zmiana konsystencji stolca.

Ważną cechą ZJD jest to, że bóle i biegunka nie występują w nocy oraz to, że w przebiegu tej choroby nie stwierdza się objawów alarmowych, takich jak obecność krwi w stolcu, utrata wagi, anemia czy gorączka.

Choroby, w których przebiegu występują podobne objawy, jak w zespole jelita drażliwego to:

  • w postaci z przewagą biegunki: m. in. biegunka infekcyjna, nieswoiste zapalne choroby jelit (w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego), alergie i nietolerancje pokarmowe, celiakia, nowotwory jelit, nadczynność tarczycy, choroba Whipple’a, amyloidoza czy niedobory immunologiczne
  • w postaci z przewagą zaparcia: nowotwory (w tym rak trzustki), kamica żółciowa, choroba wrzodowa, zapalenie wyrostka robaczkowego, porfiria, choroby układu moczowo-płciowego, endometrioza jelitowa, przepuklina, kiła

Stosowane w diagnostyce różnicującej badania obejmują:

  • podstawowe badania laboratoryjne z krwi: morfologię, OB, inne parametry biochemiczne,
  • badanie kału na obecność krwi utajonej,
  • badanie parazytologiczne i posiew kału,
  • test nietolerancji laktozy i innych nietolerancji (w tym glutenu) lub alergii pokarmowych,
  • badanie endoskopowe (kolonoskopię) u osób po 45. roku życia lub z rakiem jelita grubego w rodzinie.

Czasami konieczne są również inne badania, takie jak USG jamy brzusznej, badanie ginekologiczne u kobiet, gastroskopia lub pasaż jelita cienkiego.

Leczenie zespołu jelita drażliwego

Podstawą leczenia ZJD jest nawiązanie dobrej relacji między lekarzem a pacjentem. Leki odgrywają rolę wspomagającą. Leczenie zespołu jelita drażliwego polega przede wszystkim na łagodzeniu jego objawów, ponieważ często trudne jest znalezienie czynnika wywołującego i tym samym leczenie przyczynowe.

Postępowanie lecznicze obejmuje zarówno przyjmowanie środków farmakologicznych jak i – konieczną do uzyskania zadowalających efektów terapeutycznych – zmianę diety oraz stylu życia.

Ze środków farmakologicznych stosowane są leki z kilku grup:

  • rozkurczowe: hioscyjamina, dicyklomina, atropina, skopolamina,
  • przeciwbiegunkowe: loperamid lub difenoksylat z atropiną,
  • przeciw zaparciom: laktuloza, glikol polietylenowy,
  • przeciw wzdęciom: objawowo simetikon oraz rifaksymina, jako lek redukujący populację flory fermentującej, proteolitycznej,
  • przeciwdepresyjne, żeby podwyższyć próg czucia trzewnego i leczyć depresję: trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) lub selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI),
  • antybiotyki jelitowe i/lub probiotyki (w przypadkach, gdy przyczyną ZJD są zaburzenia flory bakteryjnej jelit).

Dieta w zespole jelita drażliwego

Postępowanie dietetyczne jest integralną częścią leczenia ZJD. Wszyscy pacjenci powinni:

  • jeść pięć posiłków dziennie, w regularnych odstępach czasowych,
  • wykluczyć z diety sorbitol, mannitol i fruktozę,
  • ograniczyć spożywanie produktów wzdymających, jak rośliny strączkowe, kapusta, cebula i czosnek,
  • unikać potraw zawierających duże ilości węglowodanów, które nie rozkładają się w przewodzie pokarmowym,
  • ograniczyć spożycie alkoholu, mocnej kawy i herbaty,
  • przygotowywać potrawy dusząc je lub gotując, a unikać smażenia,

W zależności od rodzaju dominujących objawów, konieczna jest modyfikacja jadłospisu.

ZJD w postaci z przewagą zaparcia:

  • picie wystarczających ilości wody, nawet 2l dziennie,
  • spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy (np. płatków owsianych, otrąb, owoców, zwłaszcza suszonych, warzyw, pieczywa pełnoziarnistego), który zwiększa masę stolca i skraca czas jego przechodzenia przez jelita, ułatwiając regularne wypróżnienia,
  • ograniczenie spożycia czerwonego wina, kakao, czekolady, potraw z białej mąki oraz soli kuchennej.

ZDJ w postaci z przewagą biegunki:

  • stosowanie diety ubogoresztkowej, zawierającej mało błonnika,
  • ograniczenie spożycie tłuszczu, zwłaszcza zwierzęcego,
  • kontrola pokrycia zapotrzebowania na witaminy i sole mineralne, w związku z upośledzonym wchłanianiem.

Wspomagająco można stosować zioła: miętę pieprzową, rumianek, koper włoski i imbir przy wzdęciach i zaparciach oraz kozłek lekarski, chmiel zwyczajny i melisę przy skurczowych bólach jelit.

Popularną korę kruszyny i liść senesu należy
wykorzystywać z umiarem i krótkotrwale, ponieważ stosowane przewlekle mogą nasilać objawy choroby.

Umiarkowana, regularna aktywność fizyczna przynosi poprawę u wielu pacjentów, działając pobudzająco na perystaltykę jelit (co jest korzystne dla osób cierpiących na zaparcia) oraz oddziałując korzystnie na stan psychiczny.

Rokowanie i powikłania zespołu jelita drażliwego

Uważa się, że całkowite wyleczenie ZJD nie jest możliwe. Choroba ma charakter przewlekły i nawrotowy, jednak ze względu na łagodny przebieg nie prowadzi do wyniszczenia i nie daje istotnych powikłań.

Zapobieganie zespołowi jelit drażliwego

Nie istnieje pewny sposób na zapobiegnięcie ZJD. Jako czynniki zmniejszające prawdopodobieństwo wystąpienia objawów można wymienić:

  • zapobieganie infekcjom jelitowym, zwłaszcza w czasie podróży, poprzez zachowanie odpowiedniej higieny lub szybkie leczenie „biegunki podróżnych” rifaksyminą,
  • unikanie stresu i napięć emocjonalnych lub nauka radzenia sobie z nimi,
  • stosowanie zbilansowanej, zróżnicowanej diety, zawierającej błonnik pokarmowy, wykluczającej pokarmy drażniące,
  • ograniczenie picia alkoholu oraz kawy naturalnej.

Zalecane postępowanie w zespole jelita drażliwego

Kiedy lekarz zdiagnozuje ZJD, zaleca się postępowanie według jego wytycznych, ze szczególnym uwzględnieniem wprowadzenia odpowiedniego sposobu żywienia. Innym istotnym aspektem jest dbałość o stan psychiczny i – w razie potrzeby – konsultacja z psychologiem lub psychiatrą.

  • Masz jasną karnację i dużo pieprzyków?
  • Czy któryś z nich zmienił kształt lub kolor?
  • A może ktoś z Twojej rodziny chorował na czerniaka?

Jeżeli na któreś z tych pytań odpowiedziałeś twierdząco, przeczytaj nasz poradnik i dowiedz się, kiedy powinieneś wybrać się do dermatologa.

Najpowszechniejsze są znamiona barwnikowe

Znamiona barwnikowe potocznie nazywane są „pieprzykami”. Są to płaskie lub nieco wypukłe plamki o regularnych rysach i jednolitym kolorze (niebieskie, brązowe, czarne lub podobne do koloru skóry). Zbudowane są z łagodnie namnażających się melanocytów, czyli komórek barwnikowych skóry.

Liczba znamion jest uwarunkowana genetycznie, ale zwiększyć ich ilość może przewlekły wpływ światła słonecznego. Występują u większości ludzi rasy białej, a przeciętny Polak ma ok. 20 takich znamion. Osoby z jasną karnacją mają ich zazwyczaj więcej.

U dzieci znamiona najczęściej rosną wraz z wiekiem, ale u osób dorosłych (powyżej 35. roku życia) ilość, kształt i kolor znamion nie powinien ulegać zmianie. Każda taka zmiana, lub nowe znamię, powinna być poddana kontroli dermatologicznej – lekarz sprawdzi czy zmiana ta nie jest objawem nowotworu skóry.

Nie trać czujności!

Znamiona barwnikowe dzielą się na różne rodzaje. Mogą być wrodzone (istnieją już w chwili narodzin) lub nabyte (pojawiają się w ciągu całego życia) oraz łagodne lub atypowe.

Znamiona łagodne mają regularną, symetryczną budowę, dobrze odgraniczony brzeg i jednolity, równomierny kolor. Ryzyko rozwoju nowotworów w obrębie tych zmian jest bardzo niewielkie.

Atypowe znamiona na pierwszy rzut oka nie wzbudzają podejrzeń – a to źle, ponieważ mogą one ulec przekształceniu w czerniaka. Od zmian łagodnych różnią się tym, że mają asymetryczny kształt, nieregularne brzegi, niejednolity kolor i nieprawidłową wielkość (>5 mm). Wymagają one stałej obserwacji lekarskiej i szczególnej ochrony przeciwsłonecznej.

Do grupy ryzyka wystąpienia zmian złośliwych należą między innymi osoby: o jasnych i rudych włosach, o jasnej karnacji, z piegami i/lub znamionami, łatwo ulegające poparzeniom słonecznym oraz osoby, u których wystąpiła nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV.

Dodatkowo ryzyko wystąpienia czerniaka zwiększa płeć żeńska i wiek – im starszy człowiek, tym bardziej jest zagrożony rozwojem czerniaka.

Dermatoskopia

Badaniem pozwalającym na odróżnienie zmian łagodnych od atypowych jest dermatoskopia. Polega ona na obserwacji i ocenie zmian barwnikowych przy użyciu specjalnego urządzenia nazywanego dermatoskopem, będącego połączeniem powiększającej lupy ze specjalnym źródłem światła. Jest to metoda nieinwazyjna, a jej czułość1 i swoistość2 jest wysoka.

Podobną metodą, ale dającą możliwość jeszcze większego powiększenia oraz zapisywania obrazów z badania, jest wideodermoskopia.

Zmiany barwnikowe atypowe ocenia się według zasady ABCDE:
A – asymmetry (czy zmiana jest asymetryczna?)
B – border (czy brzegi zmiany są nieregularne, postrzępione?)
C – colour (czy zabarwienie zmiany jest niejednolite?)
D – diameter (czy średnica zmiany ma więcej niż 5 mm?) lub dynamics (czy zmiana się powiększa?)
E – evolution lub elevation (czy dotychczas płaska zmiana się uwypukliła? Czy pojawiają się zmiany w wyglądzie znamienia – ma ono inny kształt lub kolor? Czy pojawiło się krwawienie, sączenie lub swędzenie?)

Wypracuj skuteczny sposób obserwacji znamion

Podstawą wczesnego wykrywania zmian złośliwych jest comiesięczna samoobserwacja, nakierowana przede wszystkim na zmiany nowe, zmieniające kolor lub powiększające się. Do wizyty u lekarza powinno skłonić również zgrubienie i zaczerwienienie wokół znamienia, swędzenie, krwawienie i zmiana kształtu. Jeżeli lekarz nie zaleci inaczej to badanie skóry przez lekarza powinno być przeprowadzane co roku.

Chroń znamiona przed słońcem!

Najważniejszą zasadą ochrony przed zezłośliwieniem znamion jest odpowiednia ochrona przeciwsłoneczna:

  • stosowanie kremów z filtrami UVA i UVB,
  • unikanie wystawiania się na słońce między 10.00 a 16.00, ponieważ wtedy promieniowanie słoneczne jest najsilniejsze,
  • niekorzystanie z solariów, ponieważ w trakcie takiego opalania dostarczamy skórze w krótkim czasie bardzo dużą dawkę szkodliwego promieniowania.

Znamiona atypowe, które znajdują się w miejscach trudnych do obserwacji (np. skóra owłosiona głowy, okolice narządów płciowych) lub często drażnionych (np. stopy, dłonie, srom) oraz wrodzone znamiona olbrzymie profilaktycznie powinno się skonsultować z lekarzem, który rozważy ich usunięcie.